زلزله دیروز صبح

چند کلامی راجع به زلزله دیروز صبح غرب ژاپن

صبح با شدت تکانهای دیوار ها و پنجره ها وحشت زده از خواب پریدم . با دیدن شدت لرزش ها ...

ادامه مطلب

سالگرد زلزله و سونامی 11مارس توهوکو ژاپن

چرا ساختمانهای ژاپنی هشت ریشتر مقاومت می کنند ؟

این سوال که شاید به نحوی کلیشه ای و سطحی به نظر برسد اما سوال بسیاری از مردم ما بوده و همواره این پرسش مطرح می شود که چه علت یا رازی هست که باعث می شود زلزله های بزرگ در ژاپن تلفات انسانی شدید یا حتی خسارت های ساختمانی با خود به همراه نداشته باشند؟

شاید دریافت پاسخ این سوال ...

 

ادامه مطلب

فکر به بازسازی

فکر به بازسازی

 روز شنبه برای شرکت در جلسه ای دعوت شدم که مباحث مطرح در جلسه تامل برانگیز بود.

 

در ابتدای جلسه مدیر اداره جلسه برایم –به عنوان خارجی شرکت کننده در جلسه - اینگونه توضیح داد :

« ما گروهی متشکل از بیست و چهار تن از مهندسین عمران یا اساتید بازنشسته دانشگاه هستیم که بعد از زلزله و سونامی به شکل داوطلبانه و در قالب تشکلی غیر دولتی ، هر ماه یک بار جمع می شویم و به مسایل مرتبط با زلزله و سونامی ۱۱ مارچ فکر می کنیم  و در این حوزه بحث و گفتگو داریم.

در این مدت ما تا به حال ده جلسه داشته ایم و هر جلسه راجع به یکی از موضوعاتی که کشور بعد از زلزله با آن مواجه شده است صحبت کرده ایم .

ما در این اندیشه ایم که بتوانیم ... ادامه مطلب

ادامه مطلب

مراسم سالگرد زلزله

مراسم سالگرد زلزله

 

امروز سالگرد زلزله کوبه بود .  تفاوتِ امسالِ مراسم سالگرد این زلزله با پارسال ، در این بود که تا پارسال ، این زلزله مهمترین زلزله تاریخ ژاپن محسوب می شد که پس از توسعه دانش مهندسی زلزله در یک شهر با تراکم جمعیت بالا رخ داده و باعث کشته های زیاد شده بود ؛ اما امسال در خاطره همه ما زلزله ۱۱ مارس ۲۰۱۱ توهوکو به این تجربه اضافه گردیده است .

سال گذشته ، در باب زلزله مهم کوبه یادداشتی تنظیم شد بود و شگفتا که سرعت گردش روزها و شب ها به سرعت ما را یک سال جلو برد ؛ ( لینک یادداشت تحت عنوان : زندگی در هارمونی ) . یک سال گذشت و حال دوباره سحرگاه هفدهم ژانویه است . سحرگاه و ساعت حدود چهار و نیم صبح به اتفاق چند تن از دوستان راه افتادیم به سمت محل یادمان کشته شدگان این زلزله . "هیگاشی پارک" در بخش مرکزی شهر ( 中央区) پارکی است که در مجاورت ساختمان شهرداری واقع شده و نمادهای بسیار از زلزله در آن قرار دارد. ( لینک یادداشت در باب این پارک). این هجدهمین سالگرد زلزله کوبه بود . سرمای سحرگاهی هفدهمین روز از ماه ژانویه یادآور سرمای روزی بود که این زلزله روی داد . پنج و چهل و پنج دقیقه بامداد زمانی است که زمین لرزیده و همان هنگام که زلزلت الارض زلزالها.  حکایت آن شعر معروف که : خوابی و چشمِ حادثه بیدار می شود/ هفت آسمان به دوشِ تو آوار می شود. در این بازدید با ... ادامه مطلب  

 

  

 

ادامه مطلب

بازدید از مناطق زلزله زده - بخش دوم

هارمونی در خرابه ها  

پیرو بازدیدی که در اواخر ماه آوریل و اوایل ماه مه از مناطق زلزله زده استانهای میاگی و فوکوشیما انجام شد ( لینک گزارش ) ، و بنا به محبت و بزرگواری اساتید ارجمند ، امکان بازدید مجدد از منطقه توهوکو فراهم شد که این امر مجال و فرصتی بود برای مقایسه و بررسی تغییرات منطقه در طی این مدت اخیر . «گسترۀ خرابی ها و آسیب های» ناشی از سونامی ۱۱ مارس در حدی است که اگر انسان روزها و شب های متوالی را نیز در منطقه توهوکو سپری نماید باز هم ، تعدد  مسائل و مواردی که نیازمند تحقیق ، دقت ، عمیق شدن و بررسی است باعث کمبود وقت می شود . این زلزله و سونامی پس از آن، انبوهی از رخداد ها را به همراه داشته و ایکاش امکان صرف وقت بیشتر برای مطالعه این مسائل مهم و اساسی فراهم بود . به هر تقدیر تلاش شد که در این بازدید که یک و ماه و نیم پس از بازدید قبلی من از منطقه انجام می شد به تکمیل اطلاعات مرتبط با زلزله و سونامی پرداخته شود . در این مجال ذکر موارد زیر بی مناسبت نیست :

یک – در تنظیم برنامه این بازدید نیز همچون نوبت قبل ، بازدید را از فرودگاه سندای شروع کردیم . فرودگاه سندای به عنوان یک رکن اساسی .... ادامه مطلب

ادامه مطلب

از سندای تا فوکوشیما ( گزارش )

 

کشتی بر سقف خانه

حدود چهل و چند روز بعد از آن زلزال عظیم زمین و خروش دریا ، .... ادامه مطلب  

 

ادامه مطلب

سندای

سندای

برای بررسی نحوه خسارات وارد در اثر زلزله توهوکو .... ادامه مطلب

 

 

ادامه مطلب

از جمعه تا امروز (۲)

از جمعه تا امروز(۲)

از جمعه گذشته تا امروز ، هفت روز گذشته و حجم اتفاقات و تعدد رخدادها ....

ادامه مطلب

زندگی در هارمونی

زندگی در هارمونی

امروز ۱۷ ژانویه مقارن است با سالگرد زلزله کوبه . این زلزله که در افواه مردم به Kobe Earthquake و در متون و مقالات تخصصی تحت عنوان Great Hanshi-Awaji Disaster شناخته می شود در ساعت ۵:۴۶ بامداد سال ۱۹۹۵ رخ داد و در اثر آن ۶۴۳۴ نفر شهروند ژاپنی کشته شدند . سحرگاه امروز مراسم گرامیداشت یاد کشته شدگان این زلزله در یکی از پارکهای واقع در بخش مرکزی شهر برگزار شد و در سرمای سحرگاهی ، شهروندان با شمع هایی به شکل ۱ و ۱۷ (نماد ۱۷ ژانویه) گرد آمدند و دقایقی را به یاد عزیزانشان سکوت نمودند.

زلزلۀ کوبه بزرگترین زلزله ای بود که پس از چند دهه در ژاپن، منجر به کشته شدن تعداد زیادی از مردم شد. این یکی از مهمترین ویژگی های این زلزله است. مهمترین زلزله ای که پیش از زلزله کوبه رخ داده و باعث کشته شدن تعداد زیادی از مردم شده بود هفتاد و دو سال قبل  ... ادامه مطلب

ادامه مطلب

گزارشی از میز لرزه ای - بخش دوم

گزارشی از میز لرزه ای 

 بخش دوم

(  E-Defense Shaking Table)

در نوشتار مورخ ۲۵/۶/۱۳۸۹ در خصوص مرکز تحقیقاتی E-Defense و فعالیتهای شاخص این مرکز در حوزه مهندسی زلزله و سازه صحبت شد (لینک مطلب). در مورخ چهارم نوامبر ماه جاری  تست دیگری در باب رفتارسنجی ساختمانها در این مرکز انجام شد . به منظور مستندسازی، مواردی از این تست را به صورت گزاش وار یادداشت برداری نموده ام که نکات ذیل قابل تامل است :

۱- در آزمایش اخیر، کارفرما و حمایت کننده مالی آزمایش، شهرداری کبه(Kobe Kuyakusho 区役所)است که بررسی رفتار یک مدرسه چوبی دوطبقه در زمان بروز زلزله را از دانشگاه کبه خواستار شده است . این مدرسه در حاشیه شهر واقع است. در دانشگاه این پروژه به لابراتوار سازه های فولادی ( Laboratory of Steel Structure 鋼構造 ) محول گردید و دلیل آن ، تقاضای شهرداری برای مقاوم سازه مدرسه چوبی بوسیله اتصالات فولادی بوده است.(۱)

۲- از ابتدای تعریف این پروژه در آزمایشگاه ما ، صورت مسئله برایم سوال بود . چرا شهرداری کوبه برای یک مدرسه چوبی دوطبقه در حاشیه شهر چنین پروژه مطالعاتی را تعریف می کند ؟ چرا بجای خراب کردن یک ساختمان چوبی کوچک و جایگزین کردن آن با یک ساختمان جدید و مدرن، به مقاوم سازی آن فکر می کنیم؟ وقت مرکز E-Defense وقت بسیار بسیار ارزشمندی است . پروژه های زیادی در نوبت انجام تست هستند و دانشگاه های مختلفی از آمریکا و کانادا در برگزاری این تستها با ژاپنی ها همکاری می کنند . چرا وقت میز لرزه ای را به چنین کاری اختصاص دهیم ؟

توضیح کوتاه دیگری در باب این بحث اینکه ، «پروژه ملی مقاوم سازی مدارس» در ژاپن سالهاست که آغاز شده و طبق آمار تا الان حدود ۸۵ درصد مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان تقویت شده اند . همه می دانند که این مدارس در هر محله ، به عنوان محل جمع شدن مردم بعد از زلزله پیش بینی شده اند . امداد رسانی بعد از هر زلزله احتمالی از این مدارس صورت خواهد گرفت. هنوز بودجه زیادی برای تکمیل این پروژه لازم است . قبلا از یکی از این مدارس مقاوم سازی شده بازدید داشته ام . مدرسه ای بزرگ با ساختمانی عظیم که با المانهای مهاری پیچ و مهره ای تقویت شد ( لینک گزارش بازدید) . لیکن این پروژه اخیر با توجه به کوچک بودن مدرسه ، از ابتدا برایم سوال بود.

۳- کارهای مطالعات اولیه توسط تیمی که به این پروژه اختصاص داده شد صورت گرفت. مدرسه یک ساختمان دو طبقه است که در هر طبقه ۳ کلاس دارد(درمجموع شش کلاس).زیربنای طبقه اول ۳۵۰مترمربع و زیربنای طبقه دوم۲۹۸متر مربع است. ساختمان در سال ۳۸از امپراطوری شووا(昭和) ساخته شده یعنی حدود ۵۰ سال از زمان احداث مدرسه چوبی می گذرد.

 پس از برداشت دقیق از وضعیت موجود مدرسه توسط این تیم،  ۲مدل واقعی و یک به یک از بخشی از ساختمان این مدرسه در مرکز E-Defense ساخته شد . هر مدل شامل یک کلاس در طبقه اول و یک کلاس در طبقه دوم است. این مدلها بر اساس برداشتهای تیم پروژه از «وضعیت واقعی مدرسه» ساخته شده است. توضیح در باب ساختن مدل مدرسه اینکه ، سعی شده برای این مدل سازی، از قطعات چوبی و الوارهای "قدیمی" و دقیقا مشابه وضع موجود استفاده شود تا رفتار ساختمان در طول زلزله مصنوعی ، حداکثر مشابهت و همخوانی را با رفتار مدرسه واقعی داشته باشد. همچنین سقف نیز همانند سقف های سنتی ژاپنی، از سفال و با همان معماری رایج و متداول اجرا شده است. ابعاد کف این مدل ها ۹.۵۵×۹.۱متر و ارتفاع نیز ۹.۸۶متر است.

 برنامه آزمایش چنین تنظیم شد که ابتدا یکی از این دو مدل بر روی میز لرزه ای تست شده و رفتار واقعی سازۀ مدرسه در زمان زلزله مشاهده شود. سپس مدل دوم «بر اساس طرح مقاوم سازی پیشنهادی» ، تقویت شده و آنگاه بر روی میز لرزه ای قرار گیرد تا رفتار ساختمان مدرسه بر اساس طرح مقاوم سازی در طول زلزله مورد ارزیابی قرار گیرد.

در تصویر فوق ساختمان واقع بر روی میز، مدل یک به یک از وضعیت موجود مدرسه است و ساختمان واقع در سمت چپ میز،  مدل مقاوم سازی شده است که در مرحله بعد، بر روی میز قرار می گیرد 

۴- پس از ورود به محوطه E-Defense مجدداً مثل همیشه توضیحات در باب رعایت "نکات ایمنی" داده شد و سپس با عبور از کنار میز لرزه ای، میهمانان به سکوهای ایمنی که در چند تراز و در طبقات مختلف قرار دارد هدایت شدند. این سکوها جهت قرارگیری بازدیدکنندگان ساخته شده و این امکان را فراهم می آورد تا در طول زمان لرزش میز ، رفتار ساختمانِ واقع بر آن را، از نزدیک و بدون هرگونه خطری مشاهده کنند. همچون سایر محیط های اجرایی در ژاپن جمله : «امروز را هم "بی حادثه" تلاش خواهیم کرد»  بر دیواره این سکوها نصب شده است. از روی سکوها هر دو ساختمان قابل مشاهده است .

توزیع کلاه ایمنی و دستورالعمل انجام آزمایش پیش ورود به سالن اصلی

今日も無事故でがんばる   (کیوُ مُ موجی کُ دِ گامباروُ) 

ترجمه : امروز را هم بدون حادثه تلاش خواهیم کرد

 ۵- پیش از شروع لرزه از یکی از دانشجویان ژاپنی که در روند ساخت و نصب سازه با تیم پروژه همکاری و مشارکت داشته پرسیدم چه رفتاری برای سازه پیش بینی شده ؟ آیا کاملا فروخواهد ریخت؟ اطلاع نداشت و گفت که صرفاً در زمینه آماده سازی های تست با گروه همکاری داشته ، ولی دلش می خواهد شاهد خراب شدن کامل سازه باشد ! «اینهمه راه را آمده ام که فروریختن واقعی یک ساختمان را در طول زلزله ببینم.» (!) 

۶- پس از استقرار مهمانان همه در سکوها منتظر شروع لرزش میز بودند . ساعت ۱۴ شد و دوباره شمارش معکوس از بلندگوها شروع شد . جو ، کیو ، هاچی ، نانا ... و میز لرزید . با لرزشهای میز صدای خرد شد الوارها و اتصالات چوبی ساختمان بلند شد. صدای خرد شدن ادامه داشت تا میز متوقف شد. سازه به یک سمت کج شده بود و در آستانه فرو ریختن بود ولی فرونریخت و در همان حال ساکن باقی ماند.

۷- پس از پایان لرزش میز و ثابت شدن سازه، صدای بلندگو بلند شد که :«پردازش اولیه اطلاعات آغاز شده و تا ۱۵ دقیقه دیگر، گزارش اولیه آزمایش ارائه خواهد شد». پانزده دقیقه گذشت و دکتر اُوکازاکی دوست عزیز و صاحبنظر که جزو محققین برجسته مرکز است، پشت بلندگوی اتاق کنترل قرار گرفت و اعلام کرد : مشخصات زلزله اعمال شده و نتایج اولیه آزمایش به این شرح است:

«جابجایی در سقف طبقه اول ساختمان در اثر این زلزله ۲۷۶ میلیمتر و در سقف طبقه دوم ۱۵۹میلیمتر بوده است . این به مفهوم این است که شکستگی در وسط سازه رخ داده و طبقه دوم به جهت خلاف جهت طبقه اول کج شده است. پس از تصویر برداری و برداشت اطلاعات،این  ساختمان فردا از روی میز برداشته خواهد شد و ساختمان چوبی جدید بر روی میز قرار خواهد گرفت . ساختمان جدید هفته آینده در مورخ یازده نوامبر تست خواهد شد. زلزله اعمال شده به این ساختمان معادل مینیمم زلزله مندرج در استاندار ژاپن بود.» 

۸- ساختمان دوم نیز مانند همین ساختمان از الوارهای قدیمی ساخته شده اما با استفاده از قطعات فولادی اتصالات آن تقویت شده و با استفاده از دیوارهای پلی وود ، دیوارهای چوبی آن تقویت شده است. پس از جمع آوری ساختمان موجود از روی میز ، این ساختمان دوم با استفاده از ۲ جرثقیل موجود بر روی میز قرار خواهد گرفت . این جرثقیل ها نیز از نقاط قوت مرکز E-Defense محسوب شده و هر یک ۴۰۰تُن ظرفیت دارند . ظرفیت جرثقیل ها این امکان را فراهم می آورند تا ساختمانهای با وزن خیلی زیاد که در بیرون از سالن ساخته می شوند ، پس از ورود به سالن بر روی میز لرزه ای قرار گیرند. این جرثقیل ها ساخت شرکت میتسوبیشی است .

۹- با توجه به اتمام آزمایش باید از سالن اصلی خارج شویم اما حیف است که تصویری هم این نظم در چیدمان کابل ها و قطعاتی که از آنها برای ساخت و نصب مدل ها استفاده شده ، برداشته نشود. تمامی ابزار و وسایلی که از آنها در اجرای پروژه استفاده شده با نظم حیرت آوری در مجاورت میز لرزه ای قرار داده شده اند.

  

۱۰- در بیرون مرکز با دو تن از پژوهشگران آشنا شدیم . یکی از آنها جوانی بود که می گفت حدود شش سال در آمریکا بوده و اخیرا بعد از گرفتن دکترایش برگشته و به عنوان فلوشیپ در این مرکز کار می کند . دیگری نیز آقای اجیرو موری که می گفت بیست سال پیش دکترای مهندسی مکانیک را از دانشگاه توکیو گرفته و در حال حاضر در E-Defense  به عنوان کارشناس فنی بخش مکانیک کار می کند. هر دو بسیار گرم برخورد کردند و از ایران و اوضاع و احوال آن جویا شدند.

۱۱ - خبرنگار روزمانه آساهی شیمبون (朝日新聞)ما را دید و گفت آیا حاضرید مصاحبه ای با شما داشته باشم ؟ پرسید از چه کشوری آمده اید و برای چه به این مرکز و این تست آمده اید و اساسا در ژاپن چه می کنید ؟

۱۲- حدود یک ساعت وقت داریم . تصمیم می گیریم تصاویری از برخی پروژه های در دست اقدام E-Defense تهیه کنیم. همچنان که گفته شد ساختمانها در بیرون از سالن اصلی ساخته و مونتاژ شده ، سپس به درون سالن اصلی حمل شده و سپس با استفاده از جکهای ۴۰۰تنی ساخت شرکت میتسوبیشی بر روی سطح میز قرار می گیرند . در موارد محدودی نیز ساختمان مستقیما بر روی میزلرزه ای مونتاژ می شود. تصاویر زیر چند نمونه از پروژه هایی است که اخیرا در این مرکز در دست مطالعه و بررسی هستند.

ساختمان بتنی با دیوار برشی که در بیرون سالن اصلی در دست ساخت است

ساختمان فولادی با سیستم قاب خمشی که با ستونهای با مقطع باکس در دست ساخت است

 

شش نمونه از قابهای فولادی که مطالعه آنها تمام شده و به عنوان نمونه در فضای باز قرار داده شده اند 

۱۳- به دانشگاه بر می گردیم و همچنان این جدیت ژاپنی ها در امر پژوهش و تحقیق را تحسین می نمایم اما سوالاتی که در باب فلسفه انجام این تست وجود داشت همچنان باقی است . از استاد در زمینه علت انجام چنین هزینه بالایی برای مطالعه رفتار سازه های چوبی کوچک می پرسم. اگر آزمایش درباره سازه های چوبی بزرگ بود مسئله توجیه داشت اما ساختمان چوبی دوطبقه را که براحتی می توان با ساختمان جدید جایگزین نمود. می گوید دو دلیل برای توجیه این پروژه تحقیقاتی وجود دارد. اولاً اینکه دولت نمی خواهد این مدارس کوچک را خراب کند چون که بسیاری از این مدارس در منطقه و محله ای که واقع شده اند نوعی علاقه مردمی به آنها وجود دارد و بسیاری از افرادی که در اینها درسخوانده اند خاطراتشان به این ساختمانها گره خورده و لذا تخریب اینها در دستور نیست و مقاوم سازی باعث می شود که مشکل زلزله را حل کنیم بدون اینکه خاطرات مردم یک منطقه را ویران کنیم. دوم اینکه در برنامه دولت ژاپن قرار گرفته که این کشور پیشرو مطالعات در زمینه سازه های چوبی شود . این تیپ ساختمان در کانادا ، آمریکا و بسیاری کشورهایی که جنگل های بزرگ دارند استفاده می شود. لذا مطالعات ما در زمینه ساختمانهای چوبی قرار نیست که فقط به ساختمانهای چوبی بزرگ محدود شود و لذا این آزمایش اخیر نیز در مسیر همین خط مشی قرار دارد. نوبت قبل که به E-Defense رفتی یک ساختمان هفت طبقه تست شد و این دفعه یک ساختمان دو طبقه . دلیل تفاوت، همین سیاستگذاری در مطالعه رفتار این نوع ساختمانهاست.

۱۴- با وجود تحسین این میزان دقت و همّت در باب مسائل کشور ، ذکر این نکته نیز بی مناسبت نیست که این روحیه برخورد با مسائل را، تا حدود زیادی در بخشی از نسل جدید ژاپنی نمی بینیم . "بخشی" از دانشجویان امروز گویی دیگر آن عزم بلند و جدیتی  را که در دو سه نسل گذشته وجود داشته، با خود به همراه ندارند . قابل پذیرش نیست که می بینی در چنین مکانی و در چند دقیقه قبل از شروع چنین تستی، بعضی از دانشجویان در حال چرت زدن هستند . نشانی است از نبودن روحیه انگیزه در "بخشی" از نسل جدید که گاه و بی گاه می بینیم اساتید نیز از آن گلایه می کنند.  

۱۵- پریروز ۱۱ نوامبر، مدل مقاوم سازی شده ساختمان نیز تست شد و طبق برنامه های گروه طراحی، زلزله ای با شتاب موج «زلزله سال ۱۹۹۴ کوبه» به میز لرزه ای وارد شد.(۲) رفتار سازه در زمان زلزله کاملاً مناسب تشخیص داده شد . میزان جابجایی این ساختمان مقاوم سازی شده در اثر بار جانبی زلزله «شش میلیمتر» درطبقه اول و«۴.۸میلیمتر» در طبقه دوم اعلام شد (مقایسه کنید با ۲۷۶میلیمتر در مدل اولیه، در طی یک زلزله معمولی) . یعنی ساختمانی که قرار بود در اثر یک زلزله معمولی حدود سی سانتیمتر کج شود ، در صورت مقاوم سازی با طرح دانشگاه ، در یک زلزله شدید تنها شش میلیمتر تغییر مکان خواهد داشت .

۱۶- مقرر شده که مدرسه چوبی مجاور شهر ، با همین طرح پیشنهادی دانشگاه ، مقاوم سازی شود . در حال حاضر طرح مقاوم سازی توسط شهرداری جهت ابلاغ به پیمانکار وارد گردش اداری شده است . تیم پروژه موظف خواهند بود که در طول زمان اجرای مقاوم سازی نیز بر پروژه نظارت داشته باشند.(در نوبت بعد چند تصویر از مراحل اجرای طرح تنظیم و ارائه خواهد شد)

۱۷- پروژه های در دست مطالعه در E-Defense  انصافاً در عالی ترین سطوح پژوهش و مطالعه رفتار سازه ها در زمان زلزله محسوب شده و نتایج هر آزمایش در کنفرانس ها و ژورنالهای متعددی مطرح می شود. لیکن توجه مدیریت این مرکز به تنوع در طرحهای مطالعاتی، و اجرای همزمان پروژه های بزرگ و کوچک از موارد قابل تحسین در باب خط مشی راهبردی مرکز است. مجری این پروژه مطالعاتی اخیر ، از مرحله جمع آوری اطلاعات تا مرحله ارائه پیشنهاد روش مقاوم سازی ، آزمایش ساختمان بر روی میز لرزه ای و نهایتا هم پردازش اطلاعات، اراکی سان است. او از دانشگاه توکیو در زمینه سازه های چوبی دکتری گرفته به عنوان اسیستنت در آزمایشگاه ما مشغول به کار بود . به لحاظ سن و سال ، اراکی سان  یکسال از من کوچک تر است !

---

۱- نکته قابل ذکر در باب طرح مقاوم سازی شده اینکه تیم طراحی ، برنامه تقویت سازه را حول سه محور در نظر گرفتند: یک-مقاوم سازی اتصالات ، دو-مقاوم سازی دیوارها ، سه- اصلاح سیستم تیرریزی کف طبقات . این بدین مفهوم است که در طرح مقاوم سازی ، صرفا به مقاوم سازی اتصالات اکتفا نشد.

۲-این نوشتار در مورخ سیزدهم نوامبر جاری تحریر شده بود که به علت مشغله و گرفتاریها ، بارگذاری آن تا به امروز به تعویق افتاده بود.

* این نوشتار در شماره ۵۳ نشریه آموزشی و پژوهشی مسکن (بهمن ماه ۸۹) منتشر شد.

بزرگترین میز لرزه ای ( Shaking Table)

گزارشی از "میز لرزه ای"

( Shaking Table)

یک سال پیش در همین روزها بود که آزمایشی در مرکز تحقیقاتی E-Defence ژاپن انجام شد که نتایج آن آزمایش برای بسیاری از محققین، مهندسین و حتی مردم عادی جالب توجه بود. یک ساختمان چوبی هفت طبقه مطابق ضوابطی که محققین طراحی کرده بودند بر روی میز لرزه ای ساخته شد و سپس، تکانهای زلزله ای با بزرگای ۵/۷ به آن اعمال شد تا وضعیت رفتار ساختمان چوبی هفت طبقه مورد ارزیابی قرار گیرد.

   

اصطلاح "میز لرزه ای" در مراکز تحقیقاتی مرتبط با زلزله و سازه، به میزهایی گفته می شود که امکان بنا کردن یک ساختمان در «مقیاس واقعی(مقیاس یک به یک)» بر روی میز وجود داشته و در زیر صفحه اصلی میز جک های هیدرولیکی قرار دارد که لرزش هایی مشابه لرزشهای زمین، به میز و ساختمان واقع بر روی آن وارد می کنند. این میزها  ... ادامه مطلب    

ادامه مطلب

استاندارد زلزله آمریکا و ژاپن

مقایسه

در چند هفته گذشته مشغول مطالعه در خصوص تفاوتهای استاندارد زلزله آمریکا با ژاپن بودم . مقالاتی در این خصوص مرور شد ؛ مقالاتی که عمدتاً توسط اساتید دانشگاه های ژاپن و آمریکا  به صورت مشارکتی نوشته شده بود. ژاپن و آمریکا هر دو کشورهایی هستند که طی چند دهه گذشته (از ۱۹۲۰ حدوداً ) تحقیقات جدی در زمینه مهندسی زلزله و اصول طراحی ساختمانها به عمل آورده اند اما نکته جالب و شاید عجیب این است که پس از گذشت حدود هشت دهه ناگهان دو زلزله در دوسال پیاپی در هر دو کشور رخ می دهد : ۱۹۹۴ در کالیفرنیا آمریکا و ۱۹۹۵ در کوبه ژاپن . هر دو زلزله باعث می شود تا تردید های اساسی در خصوص بسیاری از مفروضات پایه ای مهندسی سازه ایجاد شود . هر دو زلزله باعث می شود تا محققین هر دو کشور بازنگری جدی در نحوه نگاه خود به موضوع "رفتار سازه ( Structural Behavior‌) " داشته باشند . لذا می توان گفت که از ۱۹۹۵ رنگ و روی تحقیقات در زمینه مهندسی سازه و زلزله ، شکل دیگری به خود می گیرد . در مجموع حاصل تمام تلاشهای محققین و پژوهشگران در «استاندارد زلزله» متجلی می شود . در واقع می توان گفت که استاندارد زلزله یک کشور ( در کشورهای لرزه خیز) آیینه تمام نما و محصول کارهایی است که پژوهشگران آن کشور انجام داده اند . 

با این اوصاف، فرصت مطالعه مقالات مرتبط با تفاوت های استاندارد لرزه ای در این دو کشور لرزه خیز و پیشرفته ، فرصتی ...  ...ادامه مطلب

ادامه مطلب

هشت هفته بعد از زلزله ...

صحبتی با هونارات

دیروز صبح با هونارات دیدار داشتم و احوال خانواده اش و کشورش را جویا شدم. هونارات اهل هائیتی^(۱) است. دانشجوی دکترای اقتصاد است و با بورسیه وزارت علوم ژاپن به دانشگاه کوبه آمد. در دوره زبان ژاپنی شش ماه با هم همکلاس بودیم .هر هفته یکشنیه ها - حتی در امتحانات - به کلیسا می رفت. فوق العاده مستعد بود و همّتش در یادگیری زبان ژاپنی جداً برایم الگو بود. فرصتی بود که با او از هائیتی بیشتر بدانم . از جغرافیا و زبان و فرهنگ کشورش .

هشت هفته پیش ، بعد از شنیدن خبر زلزله سخت نگران خانواده و بستگانش بود. برقراری ارتباط تلفنی از ژاپن برایش خیلی مشکل بود و ساعات سختی را...         .... ادامه مطلب

 

ادامه مطلب

زلزله شیلی

زلزله شیلی

زلزله شیلی رخ داد و امواج سونامی آن، ظهر فردای زلزله به سواحل ژاپن رسید .شیلی در کناره سواحل غربی آمریکای جنوبی و ژاپن در کناره شرقی آسیا واقع است و ما بین این دو ، حدود بیست هزار کیلومتر اقیانوس آرام . پیش بینی رسیدن امواج سونامی توسط متخصصین ژاپنی انجام شده بود و تلویزیون به صورت دائم و یکسره هشدارهای مربوطه را به مردم می داد.  در منطقۀ استان هیوگو پیش بینی شده بود که امواج ضعیفی با ارتفاع نیم متر حدود ساعت یک ظهر به سواحل شهر کوبه برسد .

امواج رسید و طبیعتاً اتفاقی هم نیفتاد، اما هنوز دو روز است که تلویزیون دائماً دارد راجع به شیلی ، زلزله اش و سونامی اش حرف می زند . برایم باورکردنی نیست . کشوری که اینطور در برابر زلزله مقاوم شده ، چند دهه است کار جدّی کرده ، و اینهمه زلزله و سونامی از سر گذرانیده ، اینطور بحث شیلی را جدّی گرفته و به آن می پردازد . نمونۀ دیگری از همان نگاه ... ادامه مطلب   

ادامه مطلب

تعبیر دقیق زلزله و خاطره

زلزله و خاطره

۱-  ۱۷ژانويه مقارن بود با سالگرد زلزله كوبه . گرفتاري ها مانع از تنظيم چند كلامي در اين خصوص شد. همه مي دانند كه ژاپن كشوري زلزله خيز است ، اما در ميان زلزله هاي متعدد و هرروزه اين كشور ، زلزله كوبه در سال 1995 از اهميت خاصي برخوردار است چرا كه بعد از حدود هفت دهه تلاش ژاپني ها در جهت مقابله با زلزله ، باعث خسارات جدي در شهر كوبه شد. خساراتی که از نظر دولت ژاپن غیرقابل قبول بود. در عرض کمتر از یک دقیقه   ۶۵۰۰نفر كشته و چند هزار نفر بي خانمان شدند. اتفاقی که تالم روحی شدیدی در ذهن مردم شهر به جای گذاشت. 

 لذا هر سال در سحرگاه ۱۷ ژانويه ، دقايقي قبل از ساعت ۵:۴۶ صبح تعداد قابل توجهی از مردم شهر در مقابل يادماني كه به جهت كشته شدگان اين زلزله ساخته شده ، جمع شده با روشن نمودن شمع و اداي سكوت به عزيزان و خويشاوندان خود اداي احترام مي نمايند . 

براي تهيه چند عكسي از اين يادمان رفته بودم كه يك نكته برايم جلب توجه كرد. در مجاورت بناي يادبود، شعله اي در يك ظرف شيشه اي در حال سوختن است ... ادامه مطلب

عکسهای ارسالی می یامی موتو از هائیتی :

                      

ادامه مطلب

خدایِ یوزارسیف

خدایِ یوزارسیف ! 

این تعبیر خدای یوزارسیف در سریال حضرت یوسف زیاد تکرار می شد . اینکه مثلاً کسی به دیگری می گفت من "خدایِ تو" را می پرستم  یا نمی پرستم یا مثلاً من "خدایِ یوزارسیف" را عبادت می کنم .

این تعبیر برایم قدری دور از ذهن بود تا اینکه چند روز پیش وقت ناهار دوست خوبم اُکویاماسان که تسلّطش به زبان انگلیسی باعث ارتباط بیشترمان شده ، می گفت :" اسلامی من امروز صبح خدای تورا صدا زدم !"  گفتم چرا ؟ چطور ؟ می گفت : صبح وقتی با شوک شدید زلزله از خواب پریدم یک دفعه خدای تورا صدا زدم... و وقتی که شوک دوّم زلزله رسید گفتم: نِگهدار ! نگهش دار ! بَسه ...! "

گفتم عجب ! ... و البته دیگر چیزی نگفتم. 

 

اکویاماسان و تمرین خطاطی با قلم نی ایرانی ! 

---

۱- ژاپنی ها به زلزله عادت دارند ولی زلزله آن روز صبح چیز دیگری بود ... حداقل به نسبت این مدتی که گذشته ، جداً "تکان" یا به تعبیر اکویاماسان "شوک" های شدیدی داشت . برای من این سوال است که چه سرّی هست که خیلی از زلزله ها صبح زود اتفاق می افتند ؟ زلزله قبلی کوبه (۱۹۹۵)که چند هزار نفر را کشت ۵:۴۶ صبح ،زلزله مهم ۱۹۹۴نورتریج کالیفرنیا (که از مهمترین زلزله های قرن گذشته است)حدود۵ صبح، زلزله بم ۵:۲۸ صبح ، زلزله بجنورد ، زلزله فروردین ۸۶ لرستان و ... چرا ؟ 

موزه زلزلۀ کوبه – موزۀ زلزله بم ؟ (قسمت دوّم)

موزه زلزلۀ کوبه – موزۀ زلزله بم ؟

(قسمت دوّم ) 

در میان خلاقیّت های متعدد و بسیارِ به کار رفته، زیباترین کاری که در ذهن می ماند نمایِ معماری موزه زلزله کوبه است. یک نمای شیشه ای که با المان های فلزی متعدد به پوستۀ حجمِ مکعبی شکل درونِ خود متصل شده است. در نگاه اول این نمای شیشه ای چیزی عادی و در حدّ سایر نماهای شیشه ای به نظر می رسد. اما وجود المانهای فلزی نگهدارندۀ ورقه های شیشه ای، ذهن را فعال می کند که هدفی از این انتخاب بوده است. این امر با دیدن حوض آبی که پیرامون ساختمان را در بر گرفته رمز گشایی می شود. یک ساختمان مکعب مستطیل با نمای شیشه ای و در میانۀ یک حوض آب بی شک بیانِ سمبلیکِ معمار موزه بوده در تصویرگری شاعرانه از یک واقعیت تلخ: شرایط فیزیکی و جغرافیایی کشور ژاپن در بحث زلزله.

یک ساختمان شیشه ای در حوض آب گرداگرد آن، بیانی است هنرمندانه از شرایط آسیب پذیر کشوری زلزله خیز. شیشه نمادی از آسیب پذیری و "مُستعد شکستن" بودن و المانهای فلزی بیانگر تلاش برای نگهداری یک شرایط آسیب پذیر، نمادی از یک شرایط شکننده و "تلاش" .

 این حدیث، داستانِ کشوری است که هر روز و هر ساعت انتظار وقوع زلزله را دارد در زبان معماری. و درود بر این حُسن انتخاب معمار. و حوض آب پیرامون ساختمان ادامه بیانِ هنرمندانۀ معمار در اشاره به این که این شرایط شکننده، این کشور زلزله خیز، در میانه آبها: اقیانوس ها، واقع شده و بی هیچ ارتباط خاکی با جایی یا کشوری دیگر. در واقع این هم نمادی است دیگر در اشاره به نهایت سختی کار کارگزاران و مردم در هنگام بروز بحران: زلزله. این شیشه ها اگر شکست و اگر فرو ریخت، در جایی می شکند و فرو می ریزد که پیرامونش کسی نیست، جایی نیست، خشکی ای نیست. آب است و آب، پس ای هم میهن، هشیار باش و آگاه باش که تو درون این ساختمانِ شیشه ای زندگی می کنی که اگر فرو ریخت خشکی ای پیرامونت نیست. "خودت" هستی که باید به داد خود و هم میهنت برسی که اطراف همه آب است واقیانوس.^(۱)

این نگاه زیبای معمار در بیان ظریف و آگاهانه و شاعرانه این واقعیتِ تلخ، مرا به یاد شعر میرزا حبیب خراسانی می اندازد:

گِرد آمده از نیستی، این مزرعه را بَرگ        ای برق مَزن، خرمنِ ما سوختنی نیست

آری، اما اینبار، این برق را نمی توان نغُرّیدن و نزدن در خواست کرد که آتشِ زلزله های متعدد و سهمگین، بارها و بارها خاک و خانه و برگ این دیار را سوزانده است.

تصویری از قرارگیری ساختمان در بستری از آب (دو تصویر از دو وجه مختلف)

در مجموع حُسن درک و انتخاب معمار این موزه، نشانه ای است از انتخاب صحیح مدیریت آگاه، که کار احداث بنایِ یک "یادمانِ تلخ" را به "کاردان" واگذاشته است.

************************

در طبقات مختلف این موزۀ پنج طبقه ،فضاهای مختلفی متناسب با زلزله ۱۷ ژانویه ۱۹۹۵ کوبه طراحی شده است.

میهمانان و بازدیدکنندگان را ابتدا به طبقه چهارم می برند و بازدید از طبقه بالایی موزه آغاز می شود (طبقه پنجم که بالاترین طبقه است کتابخانه و مرکز اسنادی است جهت پژوهشگران و نه مردم عادی).

در طبقه چهارم یک سینمای سه بعدی طراحی شده است که پرده ای ۱۸۰ درجه در برابر نگاه انسان قرار دارد. پس از خوش آمد گویی به میهمانان و تاریک شدن فضا، به ساعت ۵:۴۰ صبح ۱۷ ژانویه می رویم. همه جا ساکت و شهر در خواب سحرگاهی است.نماهای متعددی از نقاط مختلف کوبه:ساحل دریا ،کوچه ها،ریل قطارها،ساختمانهای مسکونی، اداری و ... . به ساعت ۵:۴۶ صبح می رسیم، ناگهان اتاق سینما می لرزد، زمین و در و دیوار می لرزد و همزمان صدای ویرانی ساختمان ها و فرو ریختن اشیاء در ترکیب با تصاویر متعدد سه بعدی، حسّ لحظه وقوع زلزله را به بهترین شکلی به بازدیدکننده منتقل می کند. در طول حدود ۷ دقیقه زمین سینما می لرزد و همزمان ........

ادامه مطلب

موزه زلزلۀ کوبه – موزۀ زلزله بم ؟ (قسمت اول )

 موزه زلزلۀ کوبه – موزه زلزلۀ بم ؟ 

(قسمت اول )

کشور ژاپن در تاریخ معاصر خود خاطرۀ ویران شدن های زیادی را در ذهن دارد.کشوری عاری از ذخائر زیرزمینی ، قرار گرفته در میانۀ اقیانوس و واقع بر بستری لرزان(زلزله خیز) اما برخوردش با شکست ها برخوردی است عبرت آموز.

در جریان جنگ دوم جهانی دو کشور بیش از تمام کشورهای دنیا آسیب دیده و به تعبیری تقریباً تبدیل به ویرانه ای بزرگ شدند: آلمان و ژاپن .

شهر هیروشیما پس از انفجار بمب اتم (تصویر بالا ) و در حال حاضر (تصویر پایین )

ژاپن اما جدای از ویرانی های عظیم جنگ دوم جهانی ، خسارات مالی زیادی نیز از زمین لزره های متعدد متحمّل شده است.نکته عبرت آموز ساختار فرهنگی و اقتصادی است که توانسته با کار ـ و صرفاً با کارـ تولید چنان ثروتی نماید که جبران مافات (مافات به معنی آنچه رفت) را نماید."تولیدِ ثروت" البته با توزیعِ ثروت همراه بوده ،به نحوی که ایجاد آبادانی و توسعه کشور به ایجاد رفاهِ "عمومی" منتهی شده است.

 شاید تلخ ترین خاطرۀ مربوط به ویرانی های ناشی از یک زلزلۀ بزرگ ، به زلزله ...

.......

ادامه مطلب