تصاویری از کشور ژاپن
تصاویری از کشور ژاپن
در این بخش به ارائه مباحثی از فرهنگ ،تاریخ و معماری کشور ژاپن خواهیم پرداخت که گفتگو در خصوص آنها با زبان تصویر گویاتر و پرمعناتر خواهد بود. لذا تلاش خواهد شد تا از تصاویری که از نقاط مختلف این کشور تهیه نموده ام بهره جسته شود .
۱- باغ ژاپنی
در بهار سال ۱۳۸۳ به همت دکتر حسن بلخاری و موزه هنرهای معاصر تهران نمایشگاهی تحت عنوان «باغ ایرانی» برگزار شد.در این نمایشگاه ، معماری و هنر بکار رفته در طراحی هفت باغ تاریخی ایرانی (همچون باغهای ارم ،جهان نما و عفیف آباد) به احسن وجه به بررسی صاحب نظران و هنرمندان گذاشته شده بود و کتابی نیز در این خصوص منتشر گشت.دو سال پس از آن نمایشگاه ارزشمند برای اولین بار به باغ جهان نما رفتم.بعد از کار بازسازی فوق العاده مهندس ایروانیان .آن نمایشگاه و آن بازدید برای من آموخته های بسیاری به همراه داشت و دیروز شاید بسیار در دل آنان را سپاس گفتم که آن دید ، مرا در دیدن باغهای ژاپنی همچون کاتسورا و تنظیم نوشتار زیر بسیار یاری رسانید.
**************
کاتسورا ، زیباترین باغ ژاپنی
کاتسورا نام مجموعه ای تاریخی است در غرب شهر کیوتو که در حدود ۴۰۰ سال پیش منزل امپراطور ژاپن بوده است. کیوتو شهر باستانی (یا شهر هزار معبد) پیش از توکیو به مدت هزار سال پایتخت ژاپن بوده(تا ۱۸۶۸ میلادی) و لذا در این شهر تعداد زیادی معابد تاریخی بودا و شینتو به همراه منازل سنتی و باغ های ژاپنی واقع شده که اینها باعث شده تا ۱۷ مکان تاریخی در این شهر به ثبت در فهرست سازمان جهانی یونسکو برسد . مجموعه "کاتسورا" را اما یکی از عالی ترین نمونه های معماری ژاپنی می دانند. بسیاری از متخصصین کاتسورا را زیباترین باغ ژاپنی می دانند. طراحی فوق العاده ظریف راهها ، سنگفرشها ، رودخانه ها و دریاچه های مصنوعی ، پل ها ، فانوسهای سنگی و ... از زیبایی های این باغ تاریخی است .در این باغ ارتباط معماری ژاپن با طبیعت به خوبی دیده می شود. مساحت مجموعه در حدود ۵۶،۰۰۰ متر مربع است.
تصویر فوق : شکوفه های ساکورا و یکی از منازل باستانی واقع در باغ کاتسورا
درخت گیلاس نماد کامیابی و ثروت است. در واقع شکوفه های گیلاس (ساکورا) علامت مشخصۀ کشور ژاپن محسوب می شود.اوج شکوفایی شکوفه های ساکورا در آپریل است.
توضیح اینکه در نگهداری از این مجموعه تاریخی نهایت دقت به عمل می آید.لذا جهت بازدید باید رزرو اینترنتی صورت پذیرفته و در حدود دو ماه زمان جهت رسیدن نوبت بازدید نیاز است.این موارد با محبت و پیگیری ایتوسان و به منظور آشناسازی من با تاریخ و معماری ژاپن انجام گرفته بود. ایتوسان روز قبل از سفر مراکش رسیده بود وبا وجود خستگی سفر ،با روی گشاده در تمام مسیر همراه بود.
در احداث باغ ،ژاپنی ها همیشه اول مکان سنگ ها را مشخص می نموده اند و سنگ ها را چهارچوب اول طراحی می دانسته اند. در طراحی باغها از سنگ های متنوعی استفاده می شده که هر کدام معنای مخصوص به خود را دارند. سنگ های بلند و عمودی برای نشان دادن ارتفاع و بلندی به کار می رود.این سنگ ها کوه ها و صخره هایی عظیم را در خاطر زنده می کنند.
سنگ های گرد و صاف که آنها را در احداث رودخانه یا آبگیر به کار می برند.سنگ های درشت تر در حاشیه و ریزتر ها در وسط. سنگ های کوتاه و گرد که نمایانگر تپه ها ی صاف و کوتاه هستند.نمونه ای از سنگ های کار شده در باغ کاتسورا را در تصویر زیر مشاهده می نمائید .از سنگ های مسطح برای ساختن معابر و همچنین برای مستقر ساختن فانوس به کار می رود. تصویر زیر را ملاحظه نمائید :
ارتباط تنگاتنگ بین معماری و طبیعت از ویژگیهای طراحی باغهای ژاپنی است.این نشات گرفته از روحیه باستانی ژاپنی ها در ارتباط با طبیعت است. در واقع در باغ ژاپنی هیچ محدودیت دیدی لحاظ نمی شود. بیننده از داخل یک خانه یا یک معبد که به باغ نگاه می کند خود را جزیی از آن می یابد ، درون و بیرون یکی می شود. درهای کشویی که از کاغذ پوستی پوشیده شده اند بسته هم که باشند با ایجاد سایۀ باغ بر روی خود، نقش یک تابلو را ایفامی کنند.
در باب مقایسه باغ ژاپنی و باغ اروپایی می توان چنین گفت :
مهمترين عنصر در باغ اروپايى هندسه است. هندسه (يا تفكر) در باغ اروپايى نقش تعيين كننده اى دارد. هندسه آن قدر اهميت دارد كه حتى شمشادها در باغ اروپايى فرم ديوار پيدا مى كنند. حتى گياه را وادار به ايفاى نقش به صورت يك جسم مصنوعى مثل ديوار كرده اند. كوشك ها در باغ اروپايى در نقاط بلند و مرتفع ساخته مى شوند تا احاطه كامل بر روى باغ و طبيعت داشته باشند با اين كار مقام انسان برتر از طبيعت و بالاتر از آن قرار مى گيرد.
اما در باغ ژاپن همه چيز برعكس است. در آنجا از فرم هاى هندسى منظم خبرى نيست. با اين كه همه درخت ها و گياهان با فكر، طرح و نقشه كاشته مى شوند اما خبرى از نظم هاى هميشگى نيست. گويى اين درخت ها و گياهان خودرو بوده اند. كوشك ها نيز كاملاً هم سطح طبيعت و گاهى در پائين ترين سطح باغ يعنى هم سطح درياچه ساخته مى شدند. در اين مقايسه مى بينيم كه ژاپنى ها چقدر خود را نزديك و در طبيعت مى بينند. انسان بخشى از طبيعت است نه فراتر از آن.
در تصاویر زیر هم نحوه نگهداری از درخت ها را بیرون از باغ مشاهده می نمائید. استفاده از مهاری های متناسب با ابعاد درخت و با دقت و حوصله بسیار،چیزی است که نه فقط در مورد درختان پیرامون کاتسورا که در بسیاری از نقاط شهرهای مختلف این کشور دیده می شود.
"ایتوسان" دانشجوی فوق لیسانس سازه هماهنگی این بازدید را انجام داده بود تا به تعبیر خودش معماری سنتی کشورش را معرفی کند.
و البته همراهی دوست عزیز " اکویاماسان " که در ترم اخیر از دانشگاه کوبه در رشته مهندسی عمران فارغ التحصیل شده ، تسلطش به زبان انگلیسی ، بیان جذاب ، پرحوصله و روانش در خصوص معماری گذشته ژاپن، انگیزه ای برای تنظیم این نوشتار شد.
*************
مجموعه باغ تاریخی آراشی یاما
مجموعه باغ تاریخی آراشی یاما نیز در شمال غربی شهر کیوتو واقع شده و در این مجموعه نیز تصاویر منحصر به فردی از معماری کهن ژاپن قابل مشاهده است . علاقه شدید مردم نقاط مختلف ژاپن به این مجموعه به سبب تنوع حیرت آور رنگ های زرد و نارنجی برگهای درختان در پائیز ، و شکوه بهشت گونه شکوفه های ساکورا در بهار است . "آراشّی" در زبان ژاپنی به معنی رنگارنگ و "یاما" به معنی کوه است و لذا آراشی یاما در ترجمه تحت الفظی یعنی " کوه رنگارنگ". مدیریت این مجموعه تاریخی، با طراحی و اجرای سیستم نورپردازی در اطراف درختان ، شب های مسحورکننده ای از تنوع رنگ برگها در زیر نورپردازی هزاران پروژکتور را ایجاد کرده است .
جنگل درختان بامبو با ارتفاع زیاد ، کوچه ای با دیوارهای سبز ایجاد نموده که اجازه ورود نور خورشید به داخل آن داده نمی شود.این بخش باغ با حساسیت زیادی مراقبت می شود.
**************************
۲- پائیز در ژاپن
پائیز رنگارنگ کشور ژاپن و علاقه باستانی مردم این سرزمین به ارتباط با طبیعت باعث می شود تا پائیز در اوج رنگارنگی برگها ، بسیار گرامی داشته شود . مردم در روزهای تعطیل اوخر ماه اکتبر و اوایل ماه نوامبر دسته جمعی از باغهای مذکور در کیوتو و همچنین از سایر باغها در شهرهای دیگر دیدن می کنند . در واقع می توان گفت که اوج این روحیۀ کهن و باستانی مردم ژاپن در "ارتباط با طبیعت" را می توان در علاقه آنها به مشاهده ساکورا در بهار، و گردش در میان رنگارنگی برگهای پائیزی دید.
براستی طبیعت نیز گویی در ایجاد پائیزی رنگین اهتمام خاص داشته و دارد.
شاید باورکردنی نباشد ولی حضور انبوه مردم برای تماشای باغهای پائیزی تعجب برانگیز است.
۳- عروسی در ژاپن !
همچون بسیاری مسائل دیگر ،در این مورد نیز تجلّی حضور سنت و مدرنیسم را به صورت "همزمان" و "درکنار یکدیگر" می توان در کشور ژاپن دید. کشوری که حضور و حمله بی رحم مدرنیته ٬ مظاهر تمدن باستانی و کهن آن را از بین نبرده است. در تصاویر زیر هر دو نوع سنتی و مدرن مراسم عروسی را در این کشور ملاحظه می نمائید . جالب اینکه تصاویر هر دو مراسم را درست در یک روز و از یک خیابان ! تهیه نموده ام .
همچنین یکی دیگر از مسائلی که بارها در این نمونه مراسم ها دیده ام سادگی در برگزاری مراسم است. مسابقه وحشتناکی که در بین خانواده های ما برای برگزاری مجلل مراسم عروسی هست دیده نمی شود.
۴ - سالمندان در ژاپن
وجود «روحیه کار» و همچنین وجود «سلامت جسمی» در مردم کشور ژاپن باعث می شود تا برای بیننده خارجی ، مشاهده سالمندان متعدد در سنین هفتاد هشتاد سالگی و در حال کار کردن (حتی در روزهای تعطیل) بسیار جالب توجه به نظر برسد.
برخی معتقدند سلامت فوق العاده جسمی در مردم این کشور ناشی از تغذیه سالم و رژیم غذایی رایج است. رژیم غذایی که در آن نمک نیست ،سرخ کردنی و گوشت بسیار کم و در حد نیاز مصرف می شود ، سبزیجات ، ماهی و میگو بسیار مصرف می شود و علاوه بر اینها پیاده روی و دوچرخه سواری نیز رایج است .اما آیا این تمام علت مسئله است ؟
(مطلب مرتبط در صفحه اصلی وبلاگ:دکتری در هشتادسالگی نه برای لقمه ای نان :ناهار عبرت آموز )
* ادامه مطلب در دست تنظیم ...
** یادداشت های مرتبط با ژاپن در صفحه اصلی وبلاگ : لینک
