مهندس لِس لی  رابِرتسون

مدتی بود که منتظر فرصتی بودم تا قدری از مهندس لس لی  رابرتسون بنویسم و از حسب حال این مهندس ارزشمند چند دهه اخیر ، چند کلامی با مهندسان جوان کشورمان گفتگو کنم .

تاریخ چند دهه اخیر دنیا هرچند که با اتفاقات تلخ متعددی همراه بوده ، اما نکته ای که نباید هرگز از نظر فراموش شود اینکه از حدود ۱۹۲۰ تا کنون پیشرفتهای علمی در حوزه علوم مختلف بسیار قابل توجه بوده است . در متن این تلاطمات و دگرگونی ها، انسانهایی با اندیشه هایی مصمّم و روحهایی بزرگ، توانستند منشا پیشرفت های مهم علمی یا اجتماعی شده و طرحهای بزرگ و ماندگاری پی افکنند . در متن این تاریخ معاصر و پر کشاکش انسان مدرن و در کنار رخدادهای سیاه آن، نمونه های ارزشمندی از قله های بلند دانش بشری نیز وجود دارد که نگریستن به آنها  برای هر بیننده ای منبعی است پر شور از الهام و انرژی . امثال ماتسوشیتا در ژاپن، گاندی در هند و... کسانی بودند که به تعبیر آل احمد با بالا رفتن از نردبان ضعف های بشری ، به جایگاههای بس رفیع دست انداختند و به تعبیر اقبال پس از کارِ خودسازی در دانشگاهِ خود، به کارِ ساختن دیگران، یا کارِ ساختن برای دیگران، همت گماردند. در حوزه مهندسی عمران و سازه امّا "لس لی   رابرتسون (Leslie Robertson)"  نمونه ای از این دست قله های استعداد بشری است که برای مهندسین جوان الگویی است از یک کارخانه پرکار در طراحی ، محاسبه و ابداع روشهای نوین .

 میزان کارهای فنی رابرتسون  برای همگان حیرت آور است. لس لی   رابرتسون در دفتر فنی اش و با گروه همکارش تا کنون در حدود پنج هزار طبقه ساختمان طراحی کرده است . می گویند اگر سازه هایی که تا کنون تحت مدیریت او طراحی و اجرا شده را همه در یک محل و بر روی هم فرض کنیم ارتفاع کارهای او به حدود بیست هزار متر می رسد !

پیشتر از این در خصوص  تادائو آندو( Tadao Ando) ژاپنی در حوزه معماری سخن گفتیم . اگر آندو را نمونه ای از این دست موفقیت های شاخص انسانی در حوزه "معماری" بدانیم ، رابرتسون شاید دارای جایگاهی رفیع تر از آندو در حوزه مهندسی سازه است . 

در سال های اخیر بسیاری از اساتید سرشناس مهندسی سازه در دانشگاههای ایلیونز، پرینستون، لیهای و... از موارد مهم رزومه تخصصی خود را، کارکردن در دفتر فنی مهندس لس رابرتسون بر می شمرند . در واقع دفتر کار او جایی است که نخبه ترین و برگزیده ترین فارغ التحصیلان رشته مهندسی سازه از دانشگاههای درجه یک آمریکا در آن به آموزش اصول و قواعد طراحی آسمانخراشهای مرتفع یا در اصطلاح "Mega Structure"ها  می پردازند و بسیاری از آنها پس از کار در این دفتر، تحصیلات خود را در مقطع دکتری ادامه می دهند.

نکته حائز اهمیت در خصوص رابرتسون این است که تحصیلات دانشگاهی او در خصوص مهندسی سازه تنها تا مقطع لیسانس بوده و او مباحث فنی و محاسباتی علم مهندسی سازه را در مقطع فوق لیسانس و دکتری ادامه نداده و توان علمی حیرت آور او محصول کار فردی وی در این حوزه است.^(۱)  وی پس از چندین سال ارایه کارهای موفق و شاخص در حوزه طراحی سازه، از طرف دانشگاههای پرینستون (Princeton University )، یاله ( Yale University)، پِن ( Penn State University) و... به جهت تدریس دعوت به همکاری می شود و در واقع جزو اساتیدی است که "با مدرک لیسانس" در چنین دانشگاههای ممتازی به تدریس پرداخته است .^(۲)  لیکن در حال حاضر مشغله های شدید کاری مانع از حضور او در کسوت مدرس دانشگاه شده است. در سفر سال گذشته به دانشگاه لیهای از پروفسور ریچارد سوس رییس مرکز تحقیقات سازه دانشکده عمران این دانشگاه پرسیدم "آیا درست است که قرار است لس رابرتسون برای سخنرانی اختتامیه کنفرانس در دانشگاهتان حضور بهم رساند ؟" ریچارد خندید و گفت : "من در طول سی سال سابقه کاری خود، تنها دو بار آنهم هربار فقط به مدت دو دقیقه موفق شده ام که با مهندس رابرتسون دیدار داشته باشم . رابرتسون به قدری گرفتار است و وقتش به قدری ارزشمند است که وقت خود را برای شرکت و حضور در این دست کنفرانس ها هدر نمی دهد .(!) " وقتی که رییس مهمترین مرکز تحقیقاتی سازه در آمریکا با چنان احترامی از او یاد می کرد برای من نشانه ای بود ازاعتقاد عمیق بدنه علمی این کشور نسبت به جایگاه علمی رابرتسون .

دفتر فنی-مهندسی وی تا کنون پلها، فرودگاهها، ورزشگاهها، دانشگاهها، موزه ها، کتابخانه ها و در مجموع سازه های مهندسی متعددی را در کشورهای مختلف دنیا طراحی کرده است . لیکن اگر برج های بلند مرتبه یا به تعبیری آسمانخراشها را سمبل و نماد مدرنیته بدانیم باید گفت که وجه شاخص کارهای رابرتسون در این زمینه است . او تا کنون طراحی حدود ۴۰ آسمانخراش بلندتر از صد طبقه را مدیریت نموده است. بسیاری از این آسمانخراشها به نماد شهری که در آن واقع اند تبدیل شده اند. طراحی این میزان سازه های مرتفع و پیچیده باعث شده که تا کنون چهار دانشگاه معتبر آمریکا مدرک دکترای افتخاری به او اعطا نمایند. از میان پروژه های مُتعددی که وی و مجموعه همکارانش متولی طراحی سازه آن بوده اند می توان به موارد شاخصی همچون برجهای تجارت جهانی در نیویورک، ساختمان عظیم بانک چین در هنگ کنگ، برج مرکز تجارت جهانی در شانگهای و ... اشاره کرد . سازه های عظیمی که در روند طراحی و اجرای آنها موارد متعددی از نوآوریهای علمی  لحاظ شده است .    

اما در واقع مهمترین پروژه ای که دفتر مهندسی وی هم اکنون درگیر آن است پروژه طراحی و ساخت برجهای جایگزین برجهای فروریخته در حادثۀ۱۱سپتامبر است . رابرتسون در دوره جوانی ، جزو تیم مهندسین طراح برجهای دوقلویی بود که در حادثه یازده سپتامبر فروریختند. وی می گوید :"فرو ریختن این برجهای دوقلو ۱۱۰طبقه را از پنجره دفتر کارم دیدم . شاید صحنه فروریختن این برجها بیش از تمام شهروندان برای من تالم برانگیز بود. همان زمان در حال بتن ریزی فونداسیون برج مرکز تجارت جهانی شانگهای بودیم . فکر و اندوه کسانی که نتوانستند خود را از درون ساختمان برج های دوقلو خارج کنند و در آنجا کشته شدند باعث شد تا در طرح برج شانگهای بازنگری کنیم . اکنون می توانم بگویم که برج شانگهای ایمن ترین سازه روی کره زمین است ". (فیلم صحبت های وی را در یوتیوب می توانید در اینجا و اینجا ملاحظه نمایید.)

این شانس و اقبال فراهم بود تا در سفر تابستان گذشته از دفتر کار وی و همکارانش در محل برجهای فروریخته یازده سپتامبر در نیویورک بازدید کنم و توضیحات ریچارد گارلاک (همکار رابرتسون ) را به اتفاق گروهی که برای بازدید رفته بودیم بشنوم. پروژه ای که هم اکنون با سرعت، عجله و شتاب خاصی در دست اجراست . این پروژه که شامل ۴ آسمانخراش جاگزین دوقلوهای فروریخته در ۱۱سپتامبر است، قرار است که نماد آینده شهر نیویورک باشد. کارگاه ساختمانی عظیمی که هم اکنون چندهزار نفر در آن مشغول کار اند و قرار است که تا انتهای ۲۰۱۲ این چهار آسمانخراش را آمادۀ افتتاح نمایند. مهلت زمانی که دستیابی به آن بسیار دشوار به نظر می رسد. (در فرصتی مناسب در خصوص این پروژه به تفصیل بیشتر صحبت خواهیم کرد. در صورت علاقه به کسب اطلاعات دقیقتر در مورد این پروژه و دیدن آخرین تصاویر مراحل ساخت می توانید به این لینک مراجعه نمایید) .

**********

ذهن بشر واجد توانمندیهای سترگی است که خالق، در وجود وی به ودیعه نهاده است. مهلت عمر فرصتی است برای استفاده از این توانمندیهای فکری و ذهنی . دیدن کارهای امثال رابرتسون دو حس را با خود برای مهندسان جوان به همراه دارد . اینکه سطح بهره برداری از ذهن و فکر خود را در چه سطحی باید ببینند . دیگر اینکه از وقت و فرصت ها تا چه اندازه استفاده باید کرد. «وقتی» را که می توان به کارها و بحث های "روزمره" گذراند یا که در کار خلق کردن و ساختنش به کار گرفت.