خانه تکانی= اُسوجی ( お掃除)

خانه تکانی = اُسوجی ( お掃除)

حال که هنوز در حال و هوای عید و خانه تکانی هستیم فرصتی است برای اینکه چند کلمه ای راجع به خانه تکانی ژاپنی یا اسوجی (お掃除) نوشت . 

 ساز و کار و جزئیات خانه تکانی در منازل ژاپنی مشابه خانه تکانی قبل از عید در کشور خودمان است . در یک روز مشخص همه اهل منزل نسبت به تمیز کردن خانه و مرتب کردن وسایل اقدام می کنند . اما این کار خانه تکانی در محیط های کاری ، ادارات و دانشگاهها برایم بسیار جالب بوده و هست . در ژاپن در آخرین روز کاری سال ( که مقارن با هفته آخر دسامبر و قبل از ژانویه است ) در یک روز مشخص همه به اتفاق، محل کار و تحصیل خود را نظافت می کنند . این خانه تکانی که در ژاپنی از ریشه کلمه «سوجی شی ماس そうじします:掃除します(یعنی تمیز کردن اتاق)» گرفته شده در گفتار با صدای « اُ »همراه است . در دستور زبان ژاپنی « اُ (お)» صدایی است که وقتی به قبل از کلمه ای اضافه می شود معنی و مفهوم "بزرگ" را به آن کلمه می دهد. لذا اُسوجی به معنی "سوجی بزرگ" یا همان خانه تکانی بزرگ است . برای من به عنوان یک ایرانی خانه تکانی آخر سال چیز جدیدی نیست ، اما اُسوجی دسته جمعی در آزمایشگاه  دانشگاه مرا به یاد بازدیدی که حدود یک سال و نیم پیش از مدرسه ابتدایی ژاپنی داشتم می اندازد . باید اعتراف کنم که بعد از گذشت اینهمه مدت ، هنوز آن بازدید از ماندگارترین خاطرات ذهنی من از ژاپن است . کار دستجمعی کودکان مدرسه ابتدایی در توزیع ناهار ، جمع کردن ظرف ها و وسایل صرف ناهار و بعد هم تمیز کردن دسته جمعی کلاس و راهرو های مدرسه شان واقعا شعف انگیز بود . هنوز باورم نمی شود که بچه کلاس دوم ابتدایی به اتفاق همکلاسی اش ظرف سوپ را از آشپزخانه زیرزمین مدرسه تا کلاس آورده و در توزیع غذا با آن نظم و آرامش همکاری کند. آن زمان متنی نوشتم و در آن سیستم آموزشی که روح کار دسته جمعی یا به تعبیر ژاپنی ها «ایشّشونی  緒に» را از دوران کودکی می پروراند، ستودم . آن متن اگر چه در برخی روزنامه ها و نشریات کشور منتشر شد اما با نقد برخی از دوستان هم مواجه شد که: « این حرف ها کلی گویی ، آرمان گرایی و بدور از واقع گرایی است و ... ».  امروز کاملا بر این باورم که تصاویر ذیل و خیلی دیگر از تصاویر قابل تامل -و واقعی!-  دیگری که در این کشور دیده می شود ادامه همان روحیه کار دسته جمعی است که در دوران کودکی ایجاد و پرورانده شده است.

 تمیز کردن آزمایشگاه هر هفته به صورت دسته جمعی انجام می شود اما نکته قابل تامل و جالب این خانه تکانی آخر سال ژاپنی ها ، نظافت جدی تر محل کار و تحصیل "به صورت دسته جمعی" است . تمیز کردن قفسه کتابها ، مونیتورها و کیبورد کامپیوترها ، شیشه پنجره ها و بالکنها ، پرینترها و ... بدون حرف و سروصدا و با سکوت و آرامش. همان سکوتی که در شاکلۀ رفتار و حرکات مردم این کشور همواره وجود دارد.

           

 حتی دریچه سیستم تهویه نیز توسط خود بچه ها تمیز می شود و ابری که در پشت دریچه برای فیلتر گردگیری بکار رفته را عوض می کنند . این کار ، کار اداره تاسیسات دانشگاه یا نیروهای خدماتی نیست . کار خود بچه هایی است که دارند در اینجا درس می خوانند . این احترامی است که به محیط خود قائل هستند.

    

 

این هم خود من . خوب چاره ای نیست و باید مشغول اسوجی بود !   تمیز کردن پرینتر ....

 

و در نهایت آشغالها و وسایل اضافه جمع آوری شده ، مطابق سیستم تفکیک زباله ، مجزا شده ، بخشی در بیرون آزمایشگاه ^(۱) و بخشی در مجاورت در قرار می گیرد تا به بیرون از دانشگاه منتقل شود.

          

 هاست فامیلی ما مهندس معمار است^(۲) و در یک دفتر مهندسسی کار می کند . می گفت : اصلاً اُسوجی به مفهوم این است که سال رسماً تمام شد و اگر اسوجی نکنیم انگار سال تمام نشده !!...  

---

۱- کلمه "آزمایشگاه" معادل کلمه  کن کیو شیتسو( 研究室: けんきゅしつ) بکارگرفته شده چون خود اساتید و دانشجوها از معادل انگلیسی لابراتوار استفاده می کنند. توضیح اینکه در دانشگاههای ژاپنی دانشجوهای سال چهارم لیسانس و دانشجویان دوره فوق لیسانس و دکتری در یک فضای آموزشی بر روی موضوع پژوهش خود کار می کنند که آنجا را در اصطلاح لابراتوار می گویند و با مفهوم ذهنی ما از آزمایشگاه قدری متفاوت است.

۲- هاست فامیلی یا «خانواده میزبان» از کارهای ارزنده وزارت علوم ژاپن است . به هر دانشجوی بین المللی از هر کشوری ، یک خانواده ژاپنی معرفی می شود تا "میزبان" وی بوده و در مراودات فرهنگی و همچنین تبادل اطلاعات  مورد نیاز زندگی دانشجو ، وی را یاری کنند (البته میزان فعالیت هاست فامیلی ها متفاوت بوده ،بستگی به روحیات و علاقمندی آنها دارد).

 * مطلب مرتبط در این وبلاگ : نوشتار مورخ ۱۶/۱۲/۸۷ تحت عنوان:  بازدید از مدرسه ابتدایی ژاپنی و خاطره ای از دوران برج میلاد