گزارش کنفرانس AIJ 2011

تمرین با هم حرف زدن

از تاریخ ۲۳ تا ۲۵ماه آگوست ( ۱ تا ۳ شهریورماه ) دانشگاه واسِدا (Waseda university 早稲田大学) در شهر توکیو میزبان تعداد ۱۴۷۰۰ تن از محققین ژاپنی بود که  گرد هم آمدند تا آخرین یافته های خود را در حوزه سازه ، معماری ، محیط زیست و سایر بحث های مرتبط با علوم ساختمان به اشتراک گذارند . بلافاصله پس از پایان این کنفرانس ، قصد بر تنظیم گزارشی از این هم اندیشی عظیم بود که سونامی کارها مجالی نداد . دریغ که هر کاری را اگر همان زمان انجام ندهی ، فرداها زمانش نیست که هر فردایی  را ، زمان کارهای همان روز است . اما با توجه به اینکه سال گذشته گزارش سمینار معماری و سازه ۲۰۱۰ ژاپن در این نوشتنگاه ارایه شد ، دریغ است چند کلامی در خصوص سمینار امسال یادداشت نشود :

یک -  انجمن معماری ژاپن ، به اختصار AIJ  نامیده می شود (  Architectural Institute of Japan: 日本建築学会)  و سالانه یکبار  «کنفرانس ملی معماری و علوم ساختمان Architecture &Building Science » را در یکی از دانشگاهها برگزار می کند . این انجمن در حال حاضر سی وشش هزار عضو در ژاپن دارد و یکصد و شش سال عمر و قدمت تشکیل آن است. کنفرانس پارسال در دانشگاه تویاما (Toyama University) برگزار شد.(لینک گزارش سال گذشته)

دو - کنفرانس امسال در دانشگاه واسدا برگزار شد که دانشگاهی غیر دولتی است . این دانشگاه که در شمال منطقه شین جوکو شهر توکیو واقع شده ۱۲۹ سال قدمت دارد و در میان دانشگاههای غیر دولتی ژاپن ، بهترین دانشگاه خصوصی محسوب می شود. بنیانگزار آن نخست وزیر وقت ژاپن آقای اکوما شیگنوبو Ōkuma Shigenobu (大隈 重信) بوده که تندیس او در میدان مرکزی یکی از کمپ های دانشگاه قرار دارد . دانشکده اقتصاد این دانشگاه اهمیت به سزایی در هدایت مباحث اقتصادی در ژاپن داراست . میزبان کنفرانس امسال ، دانشکده معماری این دانشگاه بود .     

سه - تعداد چهارده هزار نفر امسال در فضایی گرد هم آمدند که صنعت سازه ژاپن زلزله ای عظیم را آزموده و این شاید یکی از نقاط تمایز مهم کنفرانس امسال نسبت به پارسال و سالهای قبل باشد . زلزله مهمترین محک تجربه است برای صنعت سازه و ساختمان . لذا امسال  سمینارهایی هم در باب این زلزله ارایه شد که محصول مطالعاتی است که «تا این زمان» در باب این زلزله انجام شده است . این زلزله آزمونی بود برای ساختمانها ، که استانداردهای طرح لرزه ای ژاپن سربلند از آن خارج شدند. استانداردها نشان دادند که تجارب زلزله های گذشته را نیک دربرداشته و محصول مطمئنی از دانش می باشند. اما گزارشی که از احصاء آسیب ها ارایه شد نشانگر این بود که پژوهشگران ، جزیی ترین آسیب های وارد به ساختمانها  را هم ثبت کرده اند و با دقت و وسواس بررسی گروهی در باب آنها صورت می پذیرد.  

چهار- مهمترین ویژگی «کنفرانس های سالانه AIJ » این است که به معنی واقعی کلمه « همه هستند » . همه دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی با هم در برگزاری این کنفرانس سالانه حضور دارند و در واقع زمان برگزاری این کنفرانس ، نقطه مورد توافق مشترکی است برای اینکه همه کار خود را عرضه کنند ، کار یکدیگر را ببینند و فرصتی است تا کار خود و دیگران را در مقام مقایسه ارزیابی کنند. 

این نحوه نشست گروهی سالیانه ، به نحوی که همه ارکان درگیر در حوزۀ پژوهش حضور داشته باشند در کشور آمریکا هم نیست ، چرا که طیف ها و جریان های مختلفی از تحقیق هست که بعضا با هم رقابت یا اختلاف دارند . اینکه همه محققین یک حوزه، سالی یکبار «در یک فضا» جمع شده و کارهای یکدیگر را به نظاره می نشینند باعث جلوگیری از دوباره کاری در تحقیقات شده و حرکت گروهی در حوزه پژوهش را «همگن » می نماید . این از ویژگی های فضای فرهنگی ژاپن است که در این باب پیشتر در نوشتار مورخ ۲۳/۲/۸۸ هم صحبت شد. (لینک مطلب)  

پنج - کشور با مشکل برق مواجه است و هنوز در اوج گرمای تابستان است . نیروگاههایی که در اثر زلزله آسیب دیده اند کار نمی کنند و عزم عمومی برای صرفه جویی در مصرف برق است. دمای تمام دستگاههای تهویه در سالن های سخنرانی ها روی عدد ۲۸ درجه تنظیم شده است . دمایی که خنک نیست و در سالن باید خود را باد زد . در بیرون سالن ها ، تمام چراغ های راهرو های ساختمانها نیز خاموش است.

شش- در میان سالنهای متعدد برگزاری کنفرانس ، بیشتر در نشست های مرتبط با «اتصالات سازه های فولادی» شرکت کردم . مقالات عمدتا از دو نوع است . یا مقاله بر اساس پایان نامه دکتری (یا فوق لیسانس) و محصول کار مشترک استاد و دانشجو تنظیم شده یا اینکه پروژه های تحقیقاتی مشترکی است که به صورت همکاری ، فیمابین شرکتهای صنعتی و دانشگاه انجام شده است .  اما فارغ از مباحث فنی مطرح در این نشست ها و سطح مقالاتی که ارایه شد ، مهمترین دستاورد کنفرانس امسال برای من شاید نحوه گفتگو و مباحثه اساتید ژاپنی با یکدیگر بود . هر ارایه دهنده ، شش دقیقه وقت دارد و دو دقیقه نیز بعد از آن برای پرسش و پاسخ در نظر گرفته شده است . سخنرانی ها طبق برنامه و با پایبندی شدید به وقت برگزار می شود . در بسیاری از مواقع دو دقیقه وقت پرسش و پاسخ کافی نبوده و سوال کننده قانع نمی شود . اما با یک کلمه «آتوده　あとで» (به معنی بعداً ) قرار می گذارند که بعد از جلسه و بیرون از سالن با یکدیگر صحبت کنند . در تمام این سه روز و تمام این پرسش و پاسخ ها حتی یک بار مجادله و مشاجره تند لفظی رخ نمی دهد . حیرت آور است . این سخن نه از باب یک حرف کلیشه ای و کلی بیان می شود ، بلکه به جد باور دارم که در بازدید از مناطق زلزله زده هم ، دیدن صبوری مردمِ عادی اینقدر برایم تعجب آور نبوده است . برخلاف مَثلِ سایر در زبان ما که می گوید «اختلاف بین علما » ، علما در این سرزمین یاد گرفته اند که با یکدیگر (حداقل در ظاهر) چگونه سخن گویند . کاملا از رقابت هایی که بین دانشگاههای توکیو تِک ، کیوتو ، اوساکا و کوبه در جریان است آگاهم ، اما سوال ها و انتقاد ها و گفتگو ها اینجا در فضایی بدور از هیجان رخ می دهد . این نکته از این باب مهمترین دریافت از این کنفرانس تلقی می شود که دورادور در جریان برخی رقابت ها بوده ام اما گویا از کودکی تمرین چگونه با هم سخن گفتن کردن ، امری است که آدابش را همه نیک آموخته اند .

با سه تن از دوستان ایرانی در این کنفرانس دیدار داشتیم . هر یک از دانشگاهی از گوشه ای از کشور آمده اند . در باب این مسایل گفتگوهایی شد . اما به پاسخ روشنی نمی رسیم ...

هفت - پس از پایان نشستِ آخر کنفرانس، گفتگویی دارم با پروفسور کاسای و جویای احوالش می شوم . کاسای از جمله زلزله شناسان برجسته ژاپن و استاد مهندسی سازه در دانشگاه توکیوتِک است . او از شاگردان ممتاز پوپوف بوده و پیش از بازگشت به ژاپن سالها در آمریکا به تدریس در دانشگاه لیهای مشغول بوده است .شنیده بودم که در روز زلزله در دفتر کارش بوده و دچار آسیب شده است . توضیح می دهد که به خاطر تکانهای ساختمان و ریختن اشیا اتاق ، استخوان قفسه سینه اش (در زیر گردن) می شکند و تازه روبراه شده است . عجیب است که در اثر این زلزله کمتر کسی در توکیو دچار آسیب شد اما این زلزله شناس برجسته به این نحو دچار مشکل شده است . طعم زلزله را بیش از مردمان عادی چشیدن گویی قسمت و حوالت این استاد صبور و متین بوده است . می گوید :" هفته آینده عازم تبریز هستم . قرار است تا در کنفرانس مهندسی زلزله کشورت سخنرانی کنم " ....

 

پروفسور ناکاشیما در حال ارایه گزارش زلزله توهوکو