خط زرد

خط زرد

صحبت از سالمند و حضور سالمندان در اجتماع شد. خوب است به این موضوع از منظری دیگر هم نگاهی داشته باشیم.

مقتضیات زندگی یک سالمند در سنین بسیار بالا و مقتضیات زندگی افرادی که دچار معلولیت جسمی یا محدودیتهای حرکتی شده اند، در بسیاری موارد مشابه به هم است. توجه به سالمندان و معلولین و تدارک شرایطی که افراد با محدودیتهای حرکتی بتوانند از قافله زندگی اجتماعی وانمانده و در جریان حرکت اجتماع و در میان مردم به زندگی خود (بی اتکا به اطرافیان) بپردازند ، موضوع بسیار مهمی است که این امر در مدیریت شهری کشور ژاپن انصافاً تحسین برانگیز ، آموزنده و الگو دهنده است . این موضوع در برخی کشورهای اروپایی نظیر انگلستان هم مورد عنایت ویژه مدیران و برنامه ریزان طراحی شهری بوده است. 

برخی بر این باورند که در کشورهایی که نژاد، خالص مانده و امتزاج نژادی چشمگیری با کشورهای دیگر و نژادهای دیگر نداشته ، خالص بودن نژاد منجر به افزایش تعداد معلولین می شود . با این نگاه برخی از دوستان معتقدند که تعداد معلولین در کشور ژاپن بیشتر از تعداد افراد معلول در ایران است . از اینکه در این زمینه پژوهش آماری صورت گرفته یا نه بی اطلاعم، لیکن من که به رغم توجه ویژه مدیریت شهری ، حضور زیاد و غیر متعارفی از افراد معلول را در جامعه ژاپن و شهرهای آن ندیده ام (در مقام مقایسه، بی تردید حضور تعداد بیشتری از معلولین در جامعه ما قابل رویت است). این امر نشان دهنده لزوم توجه مضاعف و بیشتر شهرداریهای کشورمان و همچنین دانشکده های معماری به طراحی و پیش بینی فضاهای شهری مورد نیاز معلولین است .

« خط زرد » نمونه بسیار تحسین برانگیزی از این توجه طراحان فضاهای شهری و مبلمان شهری به عبور و مرور افراد نابیناست .

در تمام نقاط شهری (نظیر پیاده رو ها ، پارک ها و ... ) و در تمام فضاهای خدماتی ( نظیر ایستگاههای قطار ،مترو و ... ) خط مضرس زرد به نحوی اجرا شده که در طول مسیرِ امن پیاده روی، خطوط مضرس موازی توسط نابینا احساس شده و در رسیدن به هر چهارراه یا تقاطع یا اساساً هر جایی که تردد عادی و ایمن نابینا باید قطع شود ، خطوط مضرس موازی به برجستگیهای نقطه چین تبدیل می شود. تصاویر زیر چند مورد از مصادیق این امر است که از شهرهای اوساکا،کوبه و توکیو تهیه کرده ام.

زمانی که خطوط موازی برجسته تبدیل به نقاط دایره ای می شود فرد نابینا متوجه می شود که به نزدیکی خطر رسیده است.

هدایت نابینا به سمت پلّه

مسیر هدایت نابینا از پله به سمت خروجی ایستگاه

   

 یکی دیگر از نمونه های توجه به افراد نابینا ، بکارگیری خط بریل است در کنار دکمه تمام آسانسورها ، درها و خلاصه کلیه اماکن عمومی که باید از کلید الکترونیکی استفاده شود. این امر به شکل تحسین برانگیزی در تمام نقاط شهری لحاظ می شود. به جرات می توان گفت که هیچ آسانسوری نیست که در زیر دکمه های آن نوشتۀ خط بریل جهت نابینایان وجود نداشته باشد.

 

تلفیق جالب توجهی از این دو ملاحظه، زمانی است که در طول یک مسیر ، خط زرد به پله منتهی می شود ، در چنین مواقعی در ابتدای نردۀ کنار پله ها با خط بریل وضعیت و موقعیت راه پله برای فرد نابینا توضیح داده شده است.

 

موضوع عبور ویلچر از پیاده روها نیز یکی دیگر از مواردی است که در کف سازی تمام پیاده رو ها  به دقیق ترین شکل ممکن اجرا می شود . در واقع هیچ پیاده روی عمومی را نمی توان یافت که وجود لبه، مانع از عبور ولیچر شود .( البته این موضوع به حرکت دوچرخه در پیاده رو نیز کمک می کند.) 

در واقع شرایط به نحوی تدارک دیده شده که سالمند داری ویلچر یا فرد دارای معلولیت حرکتی، بتواند بدون کمک شخص ثالث در جریان زندگی عادی حضور داشته باشد.

حذف لبه در محل ورودی پیاده رو جهت ایجاد امکان عبور راحت ویلچر و دوچرخه و همچنین اجرای خط زرد مضرس جهت هدایت نابینا

نکته دیگری که خوب است در این بحث به آن اشاره شود ، پیش بینی فضاهای مناسب جهت حرکت و جابجایی سالمندان در مسیرهای ترافیکی جامعه و شهرهاست . صندلی نشستن سالمندان در اتوبوسهای شهری در محلی قرار دارد که سالمند پس از ورود به اتوبوس به راحتی به آن دسترسی خواهد داشت . همچنین برای اینکه ورود سالمند به درون اتوبوس تسهیل شود ، در هنگام توقف، اتوبوس مقداری به سمت چرخهای سمت در ورودی کج می شود تا حداقل گامِ لازم برای ورود به درون نیاز شود . با این تدابیر استفاده از اتوبوس برای یک فرد مسن بسیار راحتتر و سهل تر از استفاده از ماشین شخصی فرزندش است که نشستن بر صندلی آن به راحتی قرارگیری در صندلی اتوبوس نیست .این اتوبوس ها در اصطلاح Non Step Bus نامیده می شوند.

قسمت جلو اتوبوس، بدون پله بوده و صندلی ها مخصوص استفاده افراد سالمند و معلول است.

 همیشه در استفاده از این اتوبوس ها به مادر و پدربزرگ خود فکر می کنم که خروج شان از منزل و رفت و آمد در شهر برایشان امری بسیار دشوار شده است. بارها دیده ام که از بیرون رفتن از منزل به دلیل اینکه فرزندان برای بردنشان حضور ندارند منصرف شده اند و همه روزه می بینم که چه تعداد سالمند در سنین بسیار بالا با استفاده از این اتوبوس ها در سطح شهر جابجا می شوند. عدم حضور و رفت و آمد در شهر، در دراز مدت تاثیر جدی بر روحیه سالمندان می گذارد.

نکته آخری که در زمینه طراحی فضاهای شهری ژاپن باید به آن اشاره شود این است که ممکن است برخی ایده های مورد اشاره در فوق ساده یا بعضاً بدیهی به نظر برسند، لیکن "اجرا"ی آنها «در تمامی فضاهای شهری» امری تحسین برانگیز است که نشان از عزم جدی جامعه و مدیریت در رها ننمودن سالمندان و معلولین است.

..........

****************

جامعه سالم ، جامعه شاداب، جامعه ای است که باید اهالی برنامه ریزی و متولیان امر مدیریت وجوه و ابعاد مختلف زندگی انسانی را در آن مد نظر قراردهند. سالمندان و افراد دارای معلولیت های حرکتی بخشی از اهالی جامعه و جزو شهروندان محسوب می شوند و نباید به دلیل جبر اتفاقات ناگوار رخداده یا گذر ایام روزگار، از گردونه زندگی حذف شوند. "زندگی" در جریان است و این جریان باید به نحوی مدیریت شود که همه با آن همراه باشند . کسی در کنار راه جا نماند حتی اگر در نهمین یا دهمین دهه عمر روزگار می گذراند. 

در این زمینه قصد دارم که اطلاعات بیشتری جمع آوری کنم و بعدها بیشتر گفتگو خواهیم کرد .^(۱)(۲)

      

 

---

۱- نکته جالب توجه اینکه اگر معلولی بخواهد در"ایستگاه قطاری که آسانسور وجود ندارد" از قطار خارج شود می تواند در دفتر ایستگاه مبدا ، به مامور ایستگاه اطلاع دهد که من در فلان ایستگاه که آسانسور وجود ندارد قصد پیاده شدن از قطار را دارم .  مامور ایستگاه باید بلافاصله موضوع را به مامور ایستگاه مقصد، تلفنی اطلاع می دهد. قبل از رسیدن قطار به مقصد ، مامور ایستگاه منتظر معلول ایستاده است تا در زمان خروج  ویلیچر وی با دستگاه اتوماتیک از روی پله ها عبور داده شود .

مامور ایستگاه، منتظر رسیدن قطاری که قرار است فرد دارای ولیچر از آن خارج شود. در این ایستگاه آسانسور وجود ندارد و قرار است ولیچر، با دستگاه مخصوص از پله ها پائین برده شود.

 

همین شرایط برای مادرانی که باید کالسکه فرزندشان را در "ایستگاهِ بدون آسانسور" جابجا کنند برقرار است .

۲- یکی از تعابیر قابل توجه در قرآن تعبیر «تصدیق حُسنی (خوبی)» است. و صَدَّقَ بِالحُسنی که در آیه ۷ سوره لیل آمده با مفهوم جالبی قرین است. ترجمه آیه را ببینیم "پس امّا آن کس که ... نیکوتر را تصدیق کرد، او را برای کار خیر آماده می سازیم و توفیقش می بخشیم."

آنچه که در نوشتار مذکور آمد تلاشی بود در همین راستا . مستندسازی دستاوردهای یک اجتماع در توجه به نکاتی که در بسیاری از جوامع از نظرها فراموش می شود. نیکی را باید تصدیق کرد و تحسین کرد و البته این بدان مفهوم نیست که تحسین یک وجه از وجوه یک اجتماع، به معنی تایید کلیه وجوه آن جامعه است. اشاره به این امر را از آن جهت ناچارم داشته باشم که هفته پیش با «اعتراض» یکی از دوستان مواجه شدم که اشاره می کرد به سخنرانی اخیر نائوتوکان نخست وزیر ژاپن مبنی بر آمار بالای خودکشی در این کشور و اینکه نائوتوکان در خصوص آمار منتشره اخیر وزارت بهداشت ژاپن مبنی بر وجود سی هزار خودکشی در سال دستور اقدامات عاجل صادر نموده است.... گفتم وجود یک وجه منفی در یک اجتماع که، دلیل آن نمی شود که خوبی های آن جامعه را نستائیم و درس آموزی نکنیم.

 

* تنظیم این نوشتار حدود هشت ماه پیش انجام شده بود که به سبب گرفتاری ها مجال بارگذاری نشده بود. یکی از دلایل این امر محدودیتهای بلاگفا خصوصاً در امر بارگذاری عکس و تصویر است . قاب تنگ بلاگفا مجال نوشتن را تنگ تر می کند و امید که امکان اسباب کشی از فضای بلاگفا هر چه زودتر فراهم شود.

** این نوشتار در شماره ۵۲ نشریه آموزشی و پژوهشی مسکن (دی ماه۸۹ ) منتشر شد.