اوساکا کاستل ( Osaka Castle ) و نگرش حفظ آثار میراثی

اُوساکا کاستل ( Osaka Castle ) و نگرش حفظ آثار میراثی

در هفته ای که گذشت به اتفاق جمعی از دوستان ایرانی که برای گذراندن دوره ای در زمینه مدیریت بحران زلزله به ژاپن آمده بودند به بازدید از نقاط مختلف شهر اُوساکا و همچنین قصر اُوساکا یا "اُوساکا کاستل" ( Osaka Castle ) رفتیم.

اُوساکا دومین شهر بزرگ ژاپن بعد از پایتخت آن توکیو است. مرکز استانی به همین اسم است. این شهر بر روی جزیره اصلی ژاپن (جزیره هُن شو)  واقع شده است.^(۱)

شهری است پر از ساختمانهای سر به فلک کشیده و بزرگراههای دیدنی .مراکز تفریحی شهر با دستگاه های متعدد تفریحی، همچون پارک مثلث و آمریکامورا(دهکده آمریکایی) از جمله مناطق عمده جذب شهروندان و توریست های خارجی هستند که در منطقۀ مینامی آن واقع شده اند.

در خلیج اوساکا مجموعه آکواریومی واقع شده که در آن ۳۵هزار گونه از جانوران دریایی در ۱۴ آکواریوم مختلف نگهداری می شوند. بزرگ ترین این محفظه های آکواریومی، گنجایش معادل ۵هزار و چهارصدتن آب دارد که در نوع خود، بزرگ ترین در جهان محسوب می شود.همچنین شهربازی "یونیورسال استادیو" پروژه تفریحی عظیمی که تنها یک نمونۀ مشابه آن در آمریکا احداث شده ، در این شهر وجود دارد.

 محله های شین سای باشی و ابیسوباشی که از بزرگترین مراکز تجاری و فروشگاهی ژاپن است نیز در منطقه مینامی این شهر قرار دارند.دفاتر بسیاری از شرکتهای بین المللی و بزرگ ژاپنی(همچون شرکت ساختمانی Takenaka Corporation 株式会社竹中工務店که قدمتی چهارصد ساله داراست) در این شهر قرار دارد.فرودگاه بين المللي كانساي اصلي ترين فرودگاه شهر اوساكا محسوب مي شود. اين فرودگاه (همچون فرودگاه شهر کوبه )در جزيره اي مصنوعي و مستطيلي شكل در آب هاي خليج اوساكا احداث شده است.

قصر اوساکا یا "اوساکا کاستل" یکی از مهمترین آثار باستانی این شهر است. ساختمان هشت طبقه این کاخ پرشکوه که طی سالهای ۱۵۸۳ تا ۱۵۹۸ میلادی بنا گردیده، "سمبل اوساکا "می باشد.  

این قصر زیبا که پیرامون آن را یک خندق بزرگ آب احاطه کرده بر روی یک سکوی سنگی مرتفع به شکل هرمِ ناقص احداث شده بوده تا از هر گونه امکان حمله و هجوم جنگجویان در امان بماند.

نکته قابل تأمل در خصوص این سازه ارزشمند موزه ای است که در درون آن احداث گردیده است.  تمام هشت طبقۀ این ساختمان زیبا به موزه تبدیل شده و مواردی در خصوص فرهنگ و تاریخ گذشته کشور ژاپن جهت بازدیدکنندگان قرار داده شده است.لیکن ، نکته قابل توجه ایجاد "تغییرات ساختاری" در درون طبقات قصر است.در واقع می توان گفت که درونِ طبقات ساختمان به طور کلی و به صورت کاملا مدرن بازسازی گردیده است.کف سازی ، نورپردازی ،ایجاد تغییرات در سقف ها و همچنین قراردادن دستگاههایی همچون سینماهای کوچک سه بعدی همه و همه به منظور انتقال مولفه های فرهنگ و تاریخ گذشته ژاپن به بازدیدکنندگان است.در واقع درونِ بنا هیچگونه مشابهتی به قصر باستانی امپراطور ژاپن ندارد.

در واقع می توان گفت که "پوستۀ سازه" به شکل سنتی خود حفظ شده و در "درون" تغییراتِ اساسی داده شده است . این امر موضوعی است که با تفکر رایج در بسیاری از کارشناسان فعلی میراث فرهنگی کشور ما کاملا مغایر است.من باب مثال در چنین نگرشی "احداث آسانسور" در تمامی طبقات چنین بنای ارزشمندی در حد جنایت قلمداد می شود.

      

در تفکر فعلی کارشناسانِ کشورمان ، حفظ میراث فرهنگی به مفهوم مراقبت و حداکثر " مرمّت " بوده و این امر با نمونه کار انجام شده در اثری با درجه اهمیت قصر اوسکا (ایجاد تغییرات ساختاری و خلق کاربری جدید)کاملا متفاوت است.^(۲)

بافت تاریخی شهر شیراز صرفا به دلیل همین نگاه تک بعدی متخصصین و کارشناسان میراث فرهنگی رو به نابودی وحشتناکی است.اولا در هیچ نقطه بافت اجازه ساخت بنای با ارتفاع بیش از هفت متر داده نمی شود.این مساوی است با جلوگیری از رونق زندگی در بافت (مقایسه کنید با عکس فوق و ساختمانهای مرتفع ساخته شده در مجاورت سمبل تاریخی شهر ). ثانیا در هر بخشی از بافت که شهرداری قصد انجام طرحی عمرانی را داشته باشد با یک بنای تاریخی (هشتاد ساله تا هفتصد ساله ) برخورد می کند و این نیز مساوی است با عدم انجام هر گونه فعالیت عمرانی در بافت.

هم اکنون این بافت ارزشمند( = شیرازِ هفتصد سال پیش ) به محل استقرار مهاجرین و اتباع کشورهای دیگر تبدیل شده است.چرا ؟

قانون ساختِ حداکثر تا ارتفاع هفت متر را چه تفکّری خلق کرده است ؟ چرا این قانون امکان بازنگری ندارد؟به دلیل این که ویرانی فیزیکی بافت و گسترش مشکلات اجتماعی در محدوده دوهزار هکتاریِ آن کاملا بی صدا و نامحسوس رخ می دهد و لذا تعجیلی در بازنگری قانون حس نمی شود؟ چه کسی گفته که هیچ سازۀ مرتفعی نباید از میدان نقش جهان اصفهان رویت شود ؟

کاهش رونق چشمگیرِ بازار پرشکوه وکیل در بافت تاریخی شیراز

آیا وضعیت فعلی بنای ارزشمندی همچون مدرسه خان ، جایی که صدرالمتألهین ،ملاصدارا در آن درس خوانده در شأن این مسجد عزیز است؟ آیا این نوع دلسوزی (صِرفِ نگهداریِ بنا، بی هیچ کاربری امروزی ) مسیر درستی در صیانت از میراث فرهنگی تاریخ کشورمان است ؟آیا بهتر نیست در تعریف کاربری جهت بناهی میراثی تأملّی دوباره داشته باشیم؟... 

در میان ویرانی های محله اسحاق بیگ بافت مرکزی شیراز ،مدرسۀ خان پرشکوه و خاموش، متروک رها مانده و آن وقت شهرهای ما درجهت توسعه شهرک های جدید پیرامونی، به سرعت رو به گسترش اند...^(۳)(۴)

چشمها را باید شست... جور دیگر باید دید... ^(۵)

---

۱- به توضیحات نوشتار مورخ 1387/12/03 ارزیابی شتابزده تحت عنوان : " پل آکاشی" ،بلندترین پل معلق دنیا... درخصوص جزایر اصلی کشور ژاپن مراجعه نمائید.

۲- البته در مواردی نمونه هایی از تغییر کاربری های غلط به انگیزه درآمدزایی را در نگهداری از بناهای میراثی دیده ایم.مثلا تبدیل حمام وکیل با معماری حیرت انگیزش به محل خوردن بستنی و پالوده یا ایجاد رستوران ( بجای نمایشگاه) در مجموعه حافظیه (که البته این هر دو مورد حدود یک سالی است که اصلاح شده است).

۳- منظور از این نوشتار کپی برداری از طرح تغییر کاربری قصر باستانی اوساکا جهت آثار میراثی کشورمان نیست، چرا که در شهر کیوتو که به شهر هزار معبد ژاپن مشهور است موارد متعددی از حفظ آثار میراثی بدون تغییر کاربری وجود دارد. لیکن نگاه تک بعدی به موضوع حفظ میراث فرهنگی خصوصا در مواقعی که منجر به رکود زندگی در بخشهای مهمی از شهرهای تاریخی کشورمان شده ،امری ضروری است.

۴-در این خصوص صحبتی با یکی از دانشجویان ژاپنی که سفرهای متعددی به کشورهای مختلف دنیا داشته، نمودم. می گفت این نگرش بهره برداری از بناهای میراثی البته منتقدینی در خود کشور ژاپن هم داراست.لیکن نمونه هایی از این نگرش را در کشورهای دیگر ذکر می نمود. ایشان نمونه جالب توجهی از این نگرش را در کشور ایتالیا بازدید کرده بود. بین ونیز و میلان، موزه معروف Castelvecchio واقع شده که Carlo Scarpa  معمار معروف ایتالیایی در مرمت خود، پوسته و نما این بنای قدیمی را حفظ کرده و درون را کاملا با طرحی جدید عوض نموده است.( لینکها را ملاحظه نمائید) 

 ۵- سهراب سپهری ، هشت کتاب