برج مخابراتی – تلویزیونی توکیو (Tokyo Tower 東京タワー)

برج مخابراتی – تلویزیونی توکیو

(Tokyo Tower 東京タワー) 

حدود دو هفته پیش فرصتی دست داد و بازدیدی از برج^(۱) مخابراتی – تلویزیونی توکیو داشتم. بسیار مشتاق این بازدید بودم. به عنوان کسی که حدود هفت سال از سالهای جوانی را عضو کوچکی از مجموعه دست اندرکاران پروژه برج مخابراتی – تلویزیونی میلاد بوده و همیشه دوران بهره برداری از میلاد را تجسم می کرده ، بازدید از برجهای مخابراتی – تلویزیونی که سالها از افتتاح آنها گذشته و درحال بهره برداری هستند ، حس جالبی را به همراه دارد. از این بازدید نکاتی به ذهن می رسد که در این فرصت کوتاه اشاره ای به آنها خواهم داشت .

۱- در نوشتار مورخ 13 اسفندماه 87 به بحث آغاز پروژه برج مخابراتی- تلویزیونی جدید توکیو پرداختیم . دولت ژاپن علت احداث برج دوم در توکیو را وجود آسمانخراشهای متعدد در اطراف برج فعلی و عدم امکان مناسب پوشش امواج اعلام نموده است . حتی پیش از بالارفتن از برج فعلی توکیو این موضوع قابل درک است .با ورود به منطقه Minato Ku می بینی که برج در میان ساختمانهای مرتفع اطراف خود گم شده است . شاید واژۀ گم شدن واژۀ صحیحی نباشد چون 333 متر ارتفاع کمی نیست اما بهتر بگوئیم ، جلال و شکوه خود را از دست داده و دیگر چندان مرتفع نمی نماید ! جالب اینکه تعداد قابل توجهی از آسمانخراشهای واقع در پیرامون این برج به ساختمانهای شبکه های تلویزیونی ( دولتی و خصوصی ) اختصاص دارد .ساختمانهای مرتفع شبکه های NHK، Nippon TV، TV Tokyo و ... خود مانع پوشش مناسب امواج تلویزیونی شده اند! کوزه گر خود، کارِ کوزه گری را خراب کرده.

  

۲- ژاپن را محل تقابل غرب و شرق می دانند . جایی که سنت و مدرنیته به شکل زیبایی در کنار یکدیگر نشسته اند . این مفهوم براستی در پیرامون برج مخابراتی – تلویزیونی فولادی توکیو قابل درک است . ساختمانهای سنتی معابدِ چوبیِ پیرامون برج ( Zojoji Temple ) با ویژگیهای معماری کاملا سنتی ژاپنی ،در کنار سازه ای که در سال ۱۹۵۸ نمادی از مدرنیته بوده^(۲) ، بسیار دیدنی است .نشانی از دیدگاه مدیریتِ توسعه در این کشور که از چندین دهه قبل ، بر حفظ نمادهای میراث فرهنگی و سنتِ کهن کشورش اهتمام داشته و کوشیده تا مدرنیته را با سنت به شکل ظریفی گره بزند.در واقع در ضلع جنوبی برای رسیدن به برج باید از میان معابدی  گذشت که تاریخ احداث آنها را سال ۱۳۹۳ میلادی می دانند .عبور از دروازه های چوبی میراثی و رسیدن به برج فولادی، بیانی است خاموش ولی هنرمندانه از تلاقی سنت و مدرنیسم.نشانی از یک تفکر مدیریتی.

۳- دوعرشه مخصوص بازدیدکنندگان در دو تراز 150 و 250 متری سازه واقع شده است .

عرشه تراز 150 متری خود ، دو طبقه است و در طبقه اول آن چندین کف شیشه ای وجود دارد که امکان مشاهده مستقیم زمین از آن تراز جود دارد. 

معماری داخلی طبقات بازدید ، بسیار بی سلیقه انجام شده است . صرفا در عرشه 150 متر یک نماد معبد کوچک Daijingu Shrine به عنوان سمبلی از فرهنگ و معماری کهن ژاپن قرار داده شده است  و در واقع می توان گفت طرّاح به شکل خاص و سوال برانگیزی تاکید بر ساده بودن فضای داخلی این طبقات داشته است . علاوه بر این انتخاب رنگ کاملا "سیاه" جهت پوشش دیوارها ، سقف ها و کف ها شاید نمادی است از تفکّر معمار در خصوص فضای یک سازۀ مدرن و بی روح که البته کار ناشایستی بوده است. در فضای این  طبقات حتی اگر قصد بر بکارگیری مؤلفه های معماری سنتی هم نبود ، می شد از مؤلفه های معماری مدرن استفاده کرد .جای سوال دیگر اینکه چرا بهره بردارانِ این سالیان اخیر نیز تغییری در این دیدگاه نداده اند؟

تا جایی که می دانم دکتر محمدرضا حافظی قصد داشت که حداقل در یکی از طبقات سازه راس برج میلاد و بر وجوه هشت گانه دیواره شفت مرکزی ، دوره های مختلف تمدّن ایران زمین را به نمایش بگذارد. نمی دانم که این تصمیم تا چه اندازه در حول و ولای افتتاح ناگهانی طرح به سامان رسیده ، اما مطمئنم این دیدگاه بر دیدگاه معمار و بهره برداران برج توکیو ارجح است. 

۴- قیمت بلیط رفتن تا عرشه اول ( تراز 150 متری ) 820 ین است. یعنی حدود 8200 تومان و قیمت بلیط رفتن تا عرشه دوم ( یعنی تراز 250 متر) 600 ین است. ( البته بلیط اول را با تخفیف دانشجویی 700 ین فروختند). نمی دانم نرخ گذاری قیمت بلیط رفتن به طبقات مختلف برج میلاد چگونه انجام گرفته اما دو قیمت مذکور برای شهروند ژاپنی واقعا ارزان است یا حداقل باید گفت گران نیست ( با توجه به اینکه کمترین قیمت بلیط قطار 120 ین ، اتوبوس و مترو 200 ین است و برای طی یک مسیر معمول و متعارف باید حدود 300 ین پرداخت کرد).

۵- مجال پرداختن به کاربری های مختلف ساختمان ۴ طبقه پای برج و فضاهای مختلف آن نیست . اما تصویری ببینیم از این آقای راهنما که با چنان حرارتی توضیح می داد که گویی سازه را از ابتدا تا انتها یک تنه خود ساخته و پرداخته است ! با چه حرارتی راجع به مشکلات زمان ساخت توضیح می داد...

************************* 

.... از برج توکیو بیرون می زنم در حالی که به تصویرِ شهر توکیو از ارتفاع فکر می کنم. طی این پنج شش دهۀ اخیر آسمانخراشهای مجلل و پرشکوه بسیاری در این شهر ساخته شده .پل های متعددی همچون پل معلق Rainbow و سازه های گوناگون دیگر احداث گشته... اما همچنان سمبل و نماد شهر توکیو سازۀ فولادی برج مخابراتی – تلویزیونی آن است .

باز خواسته یا ناخواسته خاطرات برج میلاد در ذهن مرور می شود... و سوالات بسیاری که در ذهن است. اگر اهمیت چنین سازه هایی تا بدین حدّ است چرا به مستندسازی فنی کارهای ارزشمند انجام شده در برج میلاد نپرداختیم؟ چرا هیچ کتاب فنی جهت دانشجویان سالهای آتی دانشگاههای سرزمینمان منتشر نکردیم؟ بحث های مربوط به ژئوتکنیک، زلزله، بتن و فولادِ میلاد هر یک مباحث ارزشمند و آموزنده ای جهت جوانان علاقمند سالهای آتی کشورمان است ^(۲) .  "نماد" واژه جالبی است . نماد یک شهر . نماد یک جامعه . نماد یک اخلاق . اینها هر یک مفاهیم مجزّایی هستند.آیا نمی شود نماد مدرنیته و توسعه، نماد اخلاق هم باشد؟ حداقل پاداش زحمتکشان و دست اندرکاران چنین طرحهایی دعوت و تجلیل در مراسم افتتاح است. عجب اینکه این کمترین هم در مراسم افتتاح برج میلاد رخ نداده است. من که در ایران نبودم اما از بسیاری که بودند حتی با یک تلفن هم دعوت نشد. و از افرادی چون آن آقای راهنما که تصویرش را در بالا دیدیم ، دعوت شد!

بگذریم.

       

---

۱- کلمه برج را در فارسی بجای کلمه انگلیسی Tower (تاور) استفاده می کنیم . برج کلمه ای است عربی از ریشه بَرَجَ به مفهوم  ظاهر شدن . از این ریشه در قرآن کریم در سوره نور کلمه تَبرُّج را داریم به معنی جلب توجه کردن. بناهای رفیع را بُرج می گوئیم چون که از فاصله دور ظاهر شده و توجه را به خود جلب می کند. در پارسی قدیم واژه "میل" را نیز بکار می برده اند. همانند "میل گنبدکاووس" در استان گلستان.در طول تاریخ در عمده کشورهای کهن معمول بوده که حکومتها پس از استقرار ، دست به احداث بناهای مرتفع می زده اند.

۲- این برج کپی ژاپنی از ایفل فرانسه است. دولت ژاپن پس از موفقیت نسبی در توسعه کشور ،ساخت این سازه را به تقلید از ایفل در سال ۱۹۵۷ آغاز کرد. در زمان خود فقط سی متر از ایفل بلندتر بود اما تا سالها مرتفع ترین سازه جهان به شمار می آمد.اما نکته جالب اینکه هنوز مرتع ترین "سازه فولادی خود ایستا" در جهان است(چرا که عمدتا برجهای مخابراتی دارای شفت(پایه) بتنی و" سازه راس" فولادی هستند).

۳- در همین جا باید تشکر کرد و ذکر نام شود از دو نمونه از طرحهای بزرگ عمرانی در کشورمان که به سبب درایت مدیریت طرح نمونه های بسیار ارزنده ای از مستندسازی فنی در موردشان انجام گرفته است. دو طرح سد و نیروگاه برق-آبی "کرخه" و "کارون ۳ " از جمله طرحهایی هستند که مبلغ ناچیزی از هزینه های انجام شده در طول اجرایشان را به چاپ کتابهای فنی اختصاص دادند تا باقیات صالحاتی باشد جهت دانشجویان سالهای آتی کشورمان.